Η συνεργατική εκπαίδευση

Ο εκσυγχρονισμός της εκπαίδευσης πραγματοποιείται στη βάση της αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών. Ένα από τα πιο καίρια ερωτήματα σε αυτή την προσπάθεια αφορά στην αξιοποίηση του διαδικτύου και των άλλων υπηρεσιών του διαδικτύου στην εκπαιδευτική διαδικασία. Υπάρχουν, άραγε, εκπαιδευτικές μέθοδοι που επωφελούνται ουσιαστικά από τις δυνατότητες του διαδικτύου; Σίγουρα υπάρχουν. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η ιδέα της συνεργατικής εκπαίδευσης. Ως όρος, μπορεί να περιλαμβάνει τα προγράμματα συνεργατικής μάθησης (π.χ. δύο ή περισσότερα σχολεία συμμετέχουν από κοινού σε ένα κατάλληλα συντονισμένο πρόγραμμα διδασκαλίας), της συνεργασίας ανάμεσα σε εκπαιδευτικούς (π.χ. συγκέντρωση υλικού από κοινότητες εκπαιδευτικών), κ.α. Σε κάθε περίπτωση, η συνεργατική εκπαίδευση αποτελεί μία από τις πιο ενδιαφέρουσες δυνατότητες που ανοίγονται στον εκπαιδευτικό κόσμο χάρη στη νέα τεχνολογία.

Ζητήσαμε από τη Βασιλική Νιάρου, εκπαιδευτικό της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και Διεθνή Πρέσβη Ηλεκτρονικής Αδελφοποίησης στο πρόγραμμα eTwinning, να μας δώσει μερικά στοιχεία για τη συνεργατική εκπαίδευση, κυρίως μέσα από τις εμπειρίες της από το πρόγραμμα eTwinning, καθώς και για άλλες πτυχές του ζητήματος της συνεργατικής εκπαίδευσης και της αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών στο χώρο της παιδείας.

Το eTwinning είναι ένα από τα πιο επιτυχημένα προγράμματα συνεργατικής μάθησης. Σε αυτό συμμετέχουν πάνω από 2500 ελληνικά σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Ε.Ε.:Τι είναι το eTwinning; Πως περίπου λειτουργεί και τι αντίκτυπο έχει στη δουλειά σας και στους μαθητές; Τι ρόλο παίζουν οι ΤΠΕ στην υλοποίηση τέτοιων προγραμμάτων;

Β.Ν.: Η Δράση eTwinning δημιουργήθηκε για να δώσει στους μαθητές της Ευρώπης την ευκαιρία να μάθουν συνεργατικά, να μοιραστούν τις ιδέες τους και να δημιουργήσουν νέες φιλίες. Από το Νοέμβριο του 2004, αποτελεί μία από τις δράσεις του προγράμματος eLearning της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η επίσημη έναρξή της έγινε στις 14/01/2005. Στα πλαίσιά της, σχολεία από δύο ή περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, κάνοντας χρήση των ΤΠΕ, συνεργάζονται ώστε να αποκομίσουν παιδαγωγικά, κοινωνικά και πολιτισμικά οφέλη. Ευρωπαίοι μαθητές με τη βοήθεια των εκπαιδευτικών του σχολείου τους, συμμετέχουν σε κοινές εκπαιδευτικές εργασίες με κάποιο σχολείο από άλλη ευρωπαϊκή χώρα, μαθαίνοντας τη σχολική και κοινωνική κουλτούρα άλλων χωρών και εξασκώντας τις δεξιότητες τους στις ΤΠΕ.

Το eTwinning έχει βασικό στόχο να βελτιώσει την παιδαγωγική διαδικασία, προσθέτοντας αξία στη μάθηση, ενώ ταυτόχρονα ξεπερνώντας τη στενή έννοια της θεματικής συνεργασίας των σχολείων, στοχεύει σε μια πλήρη και συστηματική συνεργασία σε όλα τα επίπεδα: μαθητές, δάσκαλοι, καθηγητές, σχολικές τάξεις, διευθύνσεις σχολικών μονάδων. Η αδελφοποίηση του σχολείου μπορεί να γίνει με αφορμή την αδελφοποίηση πόλεων, ανταλλαγές μαθητών / εκπαιδευτικών ή την επιθυμία για μια νέα συνεργασία που θα ενδυναμώσει την έννοια της ευρωπαϊκής διάστασης στο σχολείο. Η αδελφοποίηση διευθυντών μπορεί να είναι μια συνεργασία αμοιβαίας κατάρτισης σε θέματα σχολικής οργάνωσης. Η αδελφοποίηση εκπαιδευτικών μπορεί να αφορά στην επιλογή ενός θεματικού ή διαθεματικού προγράμματος από δύο ή περισσότερους εκπαιδευτικούς σε διαφορετικές χώρες ή και στην αμοιβαία κατάρτιση σχετικά με τη μεθοδολογία, την παιδαγωγική, την χρήση των ΤΠΕ ή τη διδασκαλία. Η αδελφοποίηση μπορεί να βασιστεί επίσης σε δραστηριότητες, όπως συναυλίες, αγώνες, εκθέσεις, θεατρικές παραστάσεις.

Ένας ακόμα στόχος του eTwinning, είναι να βελτιώσει τις γνώσεις των εκπαιδευτικών στη χρήση των ΤΠΕ ώστε να τις ενσωματώσουν στη διδασκαλία. Ταυτόχρονα προσφέρει στον εκπαιδευτικό ένα μέσο για να προκαλέσει το ενδιαφέρον των μαθητών του, για να ενημερωθεί για τα εκπαιδευτικά συστήματα άλλων ευρωπαϊκών χωρών, για να ανταλλάξει παιδαγωγικές ιδέες με άλλους Ευρωπαίους εκπαιδευτικούς, για να ενισχύσει τις γνώσεις του σε ένα συγκεκριμένο θέμα, να εξασκήσει τις γνώσεις του στις ξένες γλώσσες, να βελτιώσει τη μέθοδο διδασκαλίας του. Έτσι, προωθείται η επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, καθώς η ώσμωση συστημάτων, απόψεων και πρακτικών, σε συνδυασμό με τη συνεργασία μεταξύ των εταίρων, παρακινεί τους εκπαιδευτικούς στη δουλειά τους.

Ειδικότερα, πάνω στο θέμα της Συνεργατικής μάθησης, θα ήθελα να τονίσω ότι τα Προγράμματα eTwinning προϋποθέτουν ακριβώς αυτόν τον τρόπο συνεργασίας, καθώς αφορούν συνεργασίες ομάδων μαθητών και καθηγητών πάνω σε ένα συγκεκριμένο θέμα και παρέχουν μια θαυμάσια ευκαιρία για την υλοποίηση ευχάριστης και αυθεντικής συνεργατικής μάθησης στη σχολική πραγματικότητα, χωρίς να απαιτείται πληθώρα πηγών και μέσων, χρησιμοποιώντας τις ΤΠΕ για να ενισχύσουν και να βελτιώσουν τη συνεργασία σε όλα τα επίπεδα. Οι μαθητές μαθαίνουν να επικοινωνούν με άλλους Ευρωπαίους μαθητές, να κάνουν πλάνα και επιλογές, να παίρνουν αποφάσεις από κοινού, να επιχειρηματολογούν και να συμβιβάζονται. Μεταβαίνουν έτσι από τη μηχανική αναπαραγωγή γνώσεων στη δημιουργική μάθηση. Επιπλέον οι ΤΠΕ παρέχουν αμεσότητα στην επικοινωνία και δυνατότητα συνεργασίας των απομακρυσμένων σχολείων. Η χρήση τους προσφέρει επιπλέον κίνητρο για μάθηση στους μαθητές. Το eTwinning παρέχει ηλεκτρονικά εργαλεία για όλα τα στάδια μιας συνεργασίας, εύχρηστα και επικοινωνιακά ασφαλή, προάγοντας μάλιστα με τον καλύτερο τρόπο την κοινωνική δικτύωση μέσα σε αυτό το ασφαλές περιβάλλον. Έτσι μαθητές και καθηγητές μπορούν να έρθουν σε επαφή με τις ΤΠΕ, καλύτερα και αποδοτικότερα.

Ε.Ε.:Τι δυνατότητες προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία πληροφορικής και επικοινωνιών στην εύρεση και σύνταξη εκπαιδευτικού υλικού, στην προετοιμασία για το μάθημα, κλπ.;

Β.Ν.: Πριν αρκετά χρόνια, ως πρωτοδιόριστη καθηγήτρια, θυμάμαι ότι είχα δαπανήσει πολύ χρόνο για να καταφέρω να εντοπίσω μέσα στο χάος του Διαδικτύου, υλικό που θα μπορούσα να χρησιμοποιήσω στην τάξη μου. Το υλικό αυτό ή θα βρισκόταν σε δικτυακούς τόπους του εξωτερικού με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζω προβλήματα με το θέμα της ξένης γλώσσας από τους μαθητές μου, ή υλικό που αντιστοιχούσε στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και απαιτούσε πολλές αλλαγές για να μπορέσει να χρησιμοποιηθεί μέσα σε μία τάξη Λυκείου. Σήμερα όμως τα πράγματα έχουν αλλάξει αρκετά προς το καλύτερο. Από τη μία πλευρά, η Δικτυακή Εκπαιδευτική Πύλη έχει να προσφέρει τα εκπαιδευτικά λογισμικά από τα έργα Οδύσσεια και Πλειάδες και τα «ολοκληρωμένα εκπαιδευτικά πακέτα» με έτοιμα σενάρια για εκπαιδευτικές δραστηριότητες, αλλά και ένα μεγάλο αριθμό από εγκεκριμένες δραστηριότητες, σενάρια και σχέδια μαθημάτων, καθώς και ένα μεγάλο αριθμό από προτεινόμενες πηγές στο Διαδίκτυο όπου ο κάθε εκπαιδευτικός μπορεί να βρει κάτι που θα τον βοηθήσει στην προετοιμασία και υλοποίηση του μαθήματος του.

Από την άλλη, όλο και περισσότεροι εκπαιδευτικοί και μάλιστα όχι ειδικότητας Πληροφορικής, αρχίζουν να χρησιμοποιούν διάφορα εργαλεία προκειμένου να δημιουργήσουν μόνοι τους το εκπαιδευτικό υλικό που χρειάζονται. Και γιατί όχι. Πρόσφατα (Απρίλιος) σε εκπαιδευτικό συνέδριο στο Βόλο, με χαρά διαπίστωσα ότι νέοι δάσκαλοι, με απλά εργαλεία όπως Λογισμικό Παρουσιάσεων, είχαν δημιουργήσει απλές δραστηριότητες για να διδάξουν στους μαθητές τους έννοιες Φυσικής. Σήμερα είναι πολύ απλό να βρει κανείς στο Διαδίκτυο και να χρησιμοποιήσει Ελεύθερο Λογισμικό που θα του επιτρέψει να δημιουργήσει από την πιο απλή μέχρι την πιο σύνθετη δραστηριότητα, φτιαγμένη σύμφωνα με τα μέτρα και τις ανάγκες της τάξης του και φυσικά κάθε χρόνο να την εμπλουτίζει ή να την τροποποιεί. Μπορεί την πρώτη φορά να φανεί κάπως δύσκολο ή χρονοβόρο, το σίγουρο είναι όμως ότι αυτός ο κόπος θα αποσβεστεί. Στο σημείο αυτό πρέπει να τονίσω ότι είναι πολύ σημαντικό να πειστούν οι εκπαιδευτικοί να μοιράζονται αυτή τη δουλειά τους, ενώ ταυτόχρονα θα διαφυλάσσονται τα πνευματικά τους δικαιώματα πάνω στη δουλειά αυτή. Έτσι ο καθένας από εμάς να μη χρειάζεται να «ξανα-ανακαλύπτει τον τροχό» κάθε φορά που θα θέλει κάτι συγκεκριμένο, αλλά να μπορεί να το εντοπίσει σε μία δεξαμενή υλικού στην οποία θα συνεισφέρουν όλοι. Η Εκπαιδευτική Πύλη μπορεί να λειτουργήσει σαν μια τέτοια δεξαμενή και σε αυτόν τον τομέα είχα επικεντρώσει όταν εργαζόμουν εκεί ως εξωτερική συνεργάτης τα προηγούμενα χρόνια.

Ε.Ε.:Τι ρόλο μπορούν να παίξουν οι on-line κοινότητες εκπαιδευτικών; Ποια είναι η κατάσταση σήμερα στη χώρα μας;

Β.Ν.: Τα τελευταία χρόνια είναι ιδιαίτερα «της μόδας» η κοινωνική δικτύωση. Οι εκπαιδευτικοί ευαισθητοποιημένοι σε θέματα επικοινωνίας και ανταλλαγής απόψεων, έχουν εδώ και καιρό ενεργοποιηθεί προς την κατεύθυνση αυτή, δημιουργώντας διαδικτυακές κοινότητες σε απλές μορφές αρχικά, μέσα από Πύλες εκπαιδευτικών θεμάτων όπου μέσα σε forum μπορούσαν να καταθέσουν τους προβληματισμούς τους και να ανταλλάξουν απόψεις, για να φτάσουμε σήμερα σε πιο επίσημες δομές π.χ. στην Ελληνική Εκπαιδευτική Διαδικτυακή Κοινότητα (ΔΕΕΚ) του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου, στα ειδικά forum των επιτροπών βαθμολογικών κέντρων για το σχολιασμό των θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων, on-line κοινότητες κατά ειδικότητα, on-line κοινότητες για συγκεκριμένες δράσεις όπως το eTwinning ή την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση κατά περιοχή ή νομό, on-line κοινότητες για εκπαίδευση από απόσταση, on-line κοινότητες μαθητών, κ.λ.π.. Μια αναζήτηση άλλωστε στο Διαδίκτυο θα μας πείσει για τη μεγάλη ποικιλία αυτών των κοινοτήτων και θα δώσει στον καθένα την ευκαιρία να βρει αυτό που του ταιριάζει, π.χ. να επιλύσει κάποιες απορίες, να συμμετάσχει σε κάποια κοινότητα μάθησης, να έχει πρόσβαση σε εκπαιδευτικό υλικό της ειδικότητάς του, κ.λ.π.

Γενικά, οι on-line κοινότητες εκπαιδευτικών μπορούν να δώσουν ευκαιρίες σε όλους τους εκπαιδευτικούς ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους, να επικοινωνήσουν, να ανταλλάξουν απόψεις, προτάσεις και σκέψεις τόσο σε γενικά θέματα που απασχολούν την Εκπαιδευτική Κοινότητα, όσο και πιο συγκεκριμένα θέματα όπως για παράδειγμα σε περιεχόμενο μαθημάτων. Έτσι προχωράμε ένα βήμα πιο πέρα, στο να μπορέσουν δηλαδή οι on-line κοινότητες να συνεισφέρουν στη δεξαμενή εκπαιδευτικού υλικού όπως έχω προαναφέρει.

Ε.Ε.:Τι είναι το e-yliko.gr, τι προσφέρει και πως μπορεί να αξιοποιηθεί από τους εκπαιδευτικούς; Εσείς το χρησιμοποιείτε;

Β.Ν.: Το e-yliko.gr είναι η Επίσημη Εκπαιδευτική Πύλη του ΥπΕΠΘ και αποτελεί ένα χώρο συνάντησης και αλληλοϋποστήριξης της εκπαιδευτικής κοινότητας. Εδώ ο εκπαιδευτικός μπορεί να αναζητήσει Προτάσεις Διδασκαλίας, Εκπαιδευτικό Λογισμικό, Υποστηρικτικό Υλικό, Άρθρα και Χρήσιμες Διευθύνσεις, να ενημερωθεί για Συνέδρια, Εκδηλώσεις, Ανακοινώσεις και Διαγωνισμούς που αφορούν την Εκπαίδευση. Πιο συγκεκριμένα, στην ενότητα Εκπαιδευτικό Υλικό, ο εκπαιδευτικός μπορεί να βρει Προτάσεις Διδασκαλίας κατά εκπαιδευτική βαθμίδα και αντικείμενο, Υποστηρικτικό Υλικό με ποικιλία συνδέσμων κατά αντικείμενο και διδακτική ενότητα και μάλιστα σχολιασμένο με τέτοιο τρόπο ώστε ο εκπαιδευτικός να διευκολύνεται στην επιλογή του, Λογισμικό (Προϊόντα Εκπαιδευτικού Λογισμικού (Υπ.Ε.Π.Θ./Π.Ι./Ε.Α.Ι.Τ.Υ.), Εκπαιδευτικά Πακέτα (Υπ.Ε.Π.Θ/Ε.Α.Ι.Τ.Υ ), Συνοδευτικά CD-ROMs για τα Σχολικά Εγχειρίδια (Π.Ι./Ε.Α.Ι.Τ.Υ.), Ελεύθερο Λογισμικό & Λογισμικό Ανοιχτού Κώδικα, Δωρεάν Λογισμικό Γενικής Χρήσης), Χρήσιμες Διευθύνσεις, Βιβλιοθήκη Εικόνων, Εργαστηριακά Μαθήματα, να αναζητήσει υλικό με κριτήρια ή να καταθέσει το δικό του υλικό το οποίο θα δημοσιευθεί μετά από έλεγχο από επιτροπή του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Στην ενότητα Ενημερωτικό Υλικό συναντάμε πληροφορίες για Υπολογιστές & Διαδίκτυο, Εκπαιδευτικές Επισκέψεις, Πολιτιστικά Νέα, Διακρατικά Προγράμματα, Εκδηλώσεις, Συνέδρια και Διαγωνισμούς, στην ενότητα Επιμορφωτικό Υλικό συναντάμε μια πληθώρα από Εκπαιδευτικά Άρθρα, πληροφορίες για προγράμματα της Δια Βίου Μάθησης και τις διαθέσιμες ψηφιακές Βιβλιοθήκες, ενώ υπάρχει και ειδική ενότητα αφιερωμένη στην Ειδική Αγωγή & Εκπαίδευση. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μεγάλη επισκεψιμότητα στο δικτυακό τόπο της Εκπαιδευτικής Πύλης. Οι εκπαιδευτικοί έχουν βρει εκεί ένα σύμμαχο στον καθημερινό τους αγώνα μέσα και έξω από τη σχολική τάξη, για μία καλύτερη παιδεία στη χώρα μας. Αν μάλιστα τους δοθούν τα κατάλληλα κίνητρα και εχέγγυα για τη διαφύλαξη της πνευματικής δουλειάς τους, είναι σίγουρο ότι θα συνεισφέρουν πολύ δυναμικά στον εμπλουτισμό του υπάρχοντος υλικού. Τα χρόνια που συνεργαζόμουν με την Εκπαιδευτική Πύλη, είχα τη χαρά να αναρτήσω αρκετές εκπαιδευτικές προτάσεις και λέω χαρά, καθώς η ανατροφοδότηση από συναδέλφους που τις χρησιμοποίησαν, ήταν για μένα μεγάλη χαρά και πηγή έμπνευσης για να συνεχίσω. Παράλληλα ωφελήθηκα και γω βλέποντας τη δουλειά συναδέλφων και χρησιμοποιώντας την στην τάξη μου.

Ε.Ε.:Ποιοι κίνδυνοι υπάρχουν, κατά τη γνώμη σας, όσον αφορά την αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. στην εκπαίδευση; Πως μπορούν να αντιμετωπιστούν;

Β.Ν.: Το παν είναι να συνειδητοποιήσουμε και να εφαρμόσουμε στην πράξη και την καθημερινή σχολική πρακτική, το γεγονός ότι οι νέες τεχνολογίες δεν είναι ο αυτοσκοπός αλλά το μέσο. Δεν είναι το εργαλείο που θα μας λύσει όλα τα προβλήματα αλλά αυτό που θα μας βοηθήσει να δούμε ότι υπάρχουν λύσεις που με την παραδοσιακή διδασκαλία δεν θα ήταν εφικτές. Αν οι νέες τεχνολογίες δεν αξιοποιηθούν σωστά, δηλαδή χωρίς σύνεση, κατάλληλη επιμόρφωση όχι τόσο στα εργαλεία, όσο στην ουσία της παιδαγωγικής προσέγγισης που υποστηρίζουν αυτά τα εργαλεία, τότε κινδυνεύουμε να βρεθούμε στον αντίποδα και να έχουμε περισσότερα προβλήματα στη σχολική τάξη απ’ ότι πριν την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών. Ο εκπαιδευτικός που έχει επιμορφωθεί σωστά, μπορεί να κάνει εποικοδομητική χρήση ακόμα και απαρχαιωμένου εξοπλισμού που πολλές φορές παρασυρμένοι από τη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας, «σνομπάρουμε», θεωρώντας ότι δεν αξίζει τον κόπο καν να προσπαθήσουμε να τον χρησιμοποιήσουμε. Πριν αρκετά χρόνια, το παιδαγωγικό Ινστιτούτο είχε τυπώσει κάποιες αφίσες για τα σχολικά εργαστήρια. Πιστεύω ότι η πιο επιτυχημένη έδειχνε ένα μαθητή να σπαζοκεφαλιάζει ας μου επιτραπεί η έκφραση, μπροστά στον υπολογιστή του και δίπλα του ένα άλλο μαθητή να δουλεύει πιο αποτελεσματικά με ένα Αριθμητήριο (για να θυμηθούμε πως μάθαμε και εμείς μαθηματικά λίγες γενιές πριν). Ακόμα και ένα απλό λογισμικό σε έναν μέτριων επιδόσεων υπολογιστή, αν χρησιμοποιηθεί σωστά, θα έχει αποτέλεσμα, σε αντίθεση σε ότι πιο σύγχρονο που όμως κανείς δεν έχει επιμορφωθεί επαρκώς στο να το χρησιμοποιήσει.

Υπάρχουν πολλοί εκπαιδευτικοί που είναι ανοιχτοί και πεπεισμένοι ότι οι νέες τεχνολογίες μπορούν να βοηθήσουν πραγματικά μαθητές και εκπαιδευτικούς να ανταποκριθούν καλύτερα στις ανάγκες της εκπαίδευσης σήμερα. Αν στηριχτούν επαρκώς μέσα και έξω από την τάξη, με επιμόρφωση, υλικοτεχνική υποδομή και κατάλληλο εκπαιδευτικό λογισμικό, θα αποτελέσουν παράδειγμα και για πολλούς άλλους που διστάζουν ακόμα να κάνουν αυτό το βήμα, είτε επειδή δεν νιώθουν έτοιμοι, είτε επειδή διατηρούν αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα της χρήσης των νέων τεχνολογιών μέσα στην τάξη, είτε επειδή κυρίως δεν έχουν προετοιμαστεί κατάλληλα για την αλλαγή του ρόλου τους μέσα στην τάξη αυτή. Και εδώ θα επανέλθω για άλλη μια φορά στη σημασία της παιδαγωγικής επιμόρφωσης και στήριξης του εκπαιδευτικού να κατανοήσει ότι ο ρόλος του εξακολουθεί να είναι πολύ σημαντικός αλλά ότι από διδακτικός έχει μετατραπεί σε συμβουλευτικό, βοηθητικό και καθοδηγητικό και ότι ο στόχος του είναι όχι να διδάσκει καθ’ έδρας τους μαθητές του, αλλά να τους υποστηρίζει-εμψυχώνει, να αντιλαμβάνεται τις ανάγκες τους, να έχει υπομονή, ικανότητα επικοινωνίας και διαθεσιμότητα. Στο κέντρο της μάθησης βρίσκεται ο διδασκόμενος ενώ ο διδάσκοντας τον υποστηρίζει σύμφωνα με τις προσωπικές του δυνατότητες. Γι’ αυτό και βασικό χαρακτηριστικό του καλού εκπαιδευτικού είναι ότι «ξέρει πώς να μαθαίνει» και ότι «εξακολουθεί να μαθαίνει μαζί με τους μαθητές του». Για το λόγο αυτό η δημιουργία και υποστήριξη μηχανισμών «δια βίου επιμόρφωσης και συνεχιζόμενης υποστήριξης» του διδάσκοντα, είναι απολύτως αναγκαία και επιβεβλημένη. Έτσι προσωπικά θα μπορούσα να προτείνω την Ανοικτή και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση και τις ΤΠΕ σαν την κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη τέτοιων μηχανισμών που θα δώσουν τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να επιλέγει το χώρο, το χρόνο, το ρυθμό και ίσως και τη μεθοδολογία που θα επιμορφώνεται. Απαιτείται όμως ο καθηγητής-σύμβουλος να έχει περισσότερες ικανότητες χρήσης των ΤΠΕ από ότι παλιότερα καθώς οι σύγχρονες τάσεις συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με αυτά τα νέα μέσα επικοινωνίας-συνεργασίας.

Ε.Ε.:Καθώς οι εκπαιδευτικοί φορείς εξοπλίζονται με μέσα πληροφορικής και επικοινωνιών, αυξάνουν οι ανάγκες τους σε τεχνική υποστήριξη. Πως αντιμετωπίζεται αυτό το πρόβλημα;

Β.Ν.: Μιλώντας για τα σχολεία πάντα και τον εκεί εργαστηριακό εξοπλισμό, η τεχνική στήριξη πραγματοποιείται σε δύο επίπεδα. Για τα θέματα δικτυακής σύνδεσης υπεύθυνο είναι το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο, ενώ για τα τεχνικά θέματα των σχολικών εργαστηρίων, τα κέντρα ΚΕ.ΠΛΗ.ΝΕ.Τ.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα προβλήματα επιλύονται. Το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο χρειάζεται οπωσδήποτε αρκετή δουλειά ακόμα προκειμένου να βελτιωθεί η υπάρχουσα δικτύωση των σχολικών μονάδων ως προς την ταχύτητα και την ευρυζωνικότητα και για να αναβαθμιστούν οι προσφερόμενες υπηρεσίες. Και αυτό βέβαια εξαρτάται άμεσα από τις εκάστοτε χρηματοδοτήσεις. Από την άλλη, τα κέντρα ΚΕ.ΠΛΗ.ΝΕ.Τ. στελεχώνονται κυρίως από αποσπασμένους εκπαιδευτικούς πληροφορικής που αναλαμβάνουν ένα τεράστιο έργο προσπαθώντας να συντηρήσουν εργαστήρια τα οποία, ας δούμε την αλήθεια, δεν χρησιμοποιούνται αποκλειστικά και μόνο από μαθητές, αλλά προσφέρονται συχνότατα σε Ι.Ε.Κ., επιμορφώσεις των Δήμων, προγράμματα του ΙΔΕΚΕ, κ.λ.π. με αποτέλεσμα λόγω της έντονης χρήσης, να παρουσιάζουν πολλά προβλήματα. Άρα το προσωπικό των ΚΕ.ΠΛΗ.ΝΕ.Τ. εκ των πραγμάτων δεν επαρκεί και καταλήγουμε σχεδόν πάντα, ο καθηγητής Πληροφορικής του σχολείου να γίνεται ο πάσης φύσης τεχνικός που θα πρέπει να δαπανά πολλαπλάσιες ώρες του διδακτικού του ωραρίου προκειμένου να διατηρεί ένα εργαστήριο σε λειτουργία, πράγμα το οποίο δεν συμβαίνει με συνάδελφους καμίας άλλης ειδικότητας. Κατά τη γνώμη μου τα προβλήματα αυτά θα επιλυθούν μόνον όταν στελεχωθούν τα κέντρα ΚΕ.ΠΛΗ.ΝΕ.Τ. με μόνιμο τεχνικό προσωπικό που να επαρκεί για της ανάγκες της κάθε περιοχής και ακόμα καλύτερα, αν θα μπορούσε να υπάρχει ένας τεχνικός με μόνιμη τοποθέτηση σε κάθε Σχολικό Εργαστηριακό Κέντρο (Σ.Ε.Κ.), όπου λόγω των πολλών εργαστηρίων, οι ανάγκες είναι ιδιαίτερα αυξημένες, σε σημείο που να δικαιολογούν την ύπαρξη μόνιμου προσωπικού.

Ε.Ε.:Μία σεβαστή μερίδα εκπαιδευτικών εκφράζει ανησυχίες και αντιρρήσεις όσον αφορά τον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης με ψηφιακά μέσα. Έχετε συναντήσει πολλές φορές τέτοια φαινόμενα τεχνοφοβίας; Πως τα αντιμετωπίζετε;

Β.Ν.: Ανησυχίες υπάρχουν και πολλές φορές φοβούμαι, δικαιολογημένες. Και δεν πιστεύω ότι οφείλονται σε μεγάλο βαθμό σε τεχνοφοβία, όσο στο γεγονός ότι όλοι οι συνειδητοποιημένοι εκπαιδευτικοί, ανεξάρτητα από ειδικότητα και ηλικία, καταλαβαίνουν τους κινδύνους που ελλοχεύουν κάθε φορά που προσπαθούμε να εισάγουμε κάτι νέο την Παιδεία μας χωρίς να υπάρχει κατάλληλη προετοιμασία σε όλα τα επίπεδα. Αν εξασφαλιστεί η κατάλληλη επιμόρφωση στους εκπαιδευτικού (παιδαγωγική, διδακτική, τεχνική) και η υλικοτεχνική υποδομή που θα παρέχει στον εκπαιδευτικό την ευελιξία επιλογής και χρήσης διαφόρων εκπαιδευτικών λογισμικών, τότε πιστεύω ότι οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί θα τολμήσουν τη νέα προσέγγιση και να την εφαρμόσουν σωστά μέσα στην τάξη τους. Αυτό φαίνεται να είναι και το γενικό αίτημα μέσα από συζητήσεις με συναδέλφους μου. Σχεδόν όλοι θέλουν να δοκιμάσουν τις νέες τεχνολογίες μέσα στην τάξη τους και να εκσυγχρονίσουν το μάθημά τους αλλά πριν θέλουν να είναι σίγουροι ότι θα το κάνουν σωστά και ότι θα υπάρχουν κάποιοι να τους στηρίξουν σε αυτή τους την προσπάθεια, η οποία γίνεται πολλές φορές αποσπασματικά και χωρίς συνέχεια, με αποτέλεσμα να απογοητεύονται και οι ίδιοι αλλά και οι ίδιοι οι μαθητές, οι οποίοι πολύ γρήγορα δημιουργούν προσδοκίες σε σχέση με το πώς γίνεται το μάθημα και κατόπιν απογοητεύονται. Αν το αίτημα αυτό των εκπαιδευτικών γίνει πιο μαζικό, πιστεύω ότι θα ενεργοποιηθούν εκείνοι οι μηχανισμοί που χρειάζονται για να συνεχίσει η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών κατά ειδικότητες (η επιμόρφωση 2ου επιπέδου να έχει και συνέχεια).

Ε.Ε.:Συνολικά, σε ποιο βαθμό αξιοποιούνται οι σύγχρονες τεχνολογίες στη χώρα μας; Τι βήματα έχουν γίνει και τι χρειάζεται να περιμένουμε στο μέλλον;

Β.Ν.: Σε σχέση με το βαθμό αξιοποίησης των σύγχρονων τεχνολογιών στην εκπαίδευση στη χώρα μας, θα έλεγα ότι ειδικά τα τελευταία χρόνια, βρισκόμαστε σε πολύ καλό δρόμο. Τόσο σε επίπεδο διάθεσης από πλευράς εκπαιδευτικών να ενημερωθούν και να δοκιμάσουν τις νέες τεχνολογίες στην τάξη τους, όσο και στη δημιουργία των υποδομών για τη γρήγορη σύνδεση στο Διαδίκτυο όλων των σχολικών μονάδων, στο μεγάλο αριθμό από προσφερόμενα εκπαιδευτικά λογισμικά κυρίως μέσα από την Εκπαιδευτική Πύλη, σαν προϊόντα των έργων της Οδύσσειας και των Πλειάδων και τέλος σε επαρκή εργαστηριακή υποδομή σε όλα τα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης τουλάχιστον. Υπάρχει δηλαδή εκείνη η βάση πάνω στην οποία θα στηριχθούν και θα αξιοποιηθούν οι σύγχρονες τεχνολογίες στην εκπαίδευση. Αυτό όμως δεν παύει να είναι μόνον η αρχή. Θα πρέπει να ενισχυθεί η προσπάθεια για παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού, σε επίπεδο αναδόχων αλλά και ενεργών εκπαιδευτικών που έχουν να προσφέρουν πολλά λόγω στης εμπειρίας τους μέσα στη σχολική τάξη, να δοθούν κίνητρα τα οποία θα μπορούσαν να είναι ακόμα και οικονομικά στους εκπαιδευτικούς. Επίσης θα πρέπει να συνεχίσει να στηρίζεται η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και να ενισχυθεί με ευέλικτες δομές Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης και τέλος να ενισχυθεί ο εξοπλισμός στα σχολεία και μια καλή αρχή στο επίπεδο αυτό, θα ήταν η προμήθεια και εγκατάσταση διαδραστικών πινάκων.

Η Βασιλική Νιάρου για τους Διαδραστικούς Πίνακες

Γνωρίζαμε τη Βασιλική Νιάρου από την εργασία που επιμελήθηκε μαζί μετην Ευφροσύνη Γρουσουζάκου και παρουσίασε στο 4o εκπαιδευτικό συνέδριο της Σύρου (η πλήρης εργασία εδώ). Η κα Νιάρου εργάζεται ως εκπαιδευτικός πληροφορικής στη Β' βάθμια εκπαίδευση. Από αυτή τη θέση έχει συμετάσχει σε διάφορα προγράμματα και ευρωπαϊκές δράσεις (π.χ. Πρέσβης Δράσης Ηλεκτρονικής Αδελφοποίησης – eTwinning) και στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών στις ΤΠΕ, ενώ συνεργάζεται με την εκπαιδευτική πύλη του Υπ.Ε.Π.Θ. Η πολύπλευρη δραστηριότητά της καθιστά τις απόψεις και τις οπτικές της ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες.

Η Βασιλική Νιάρου παρουσιάζει την εργασία της σχετικά με τους διαδραστικούς πίνακες, στο 4ο συνέδριο εκπαιδευτικών της Σύρου. "Tο 2007 και μετά από παρότρυνση του τότε προϊσταμένου της Εκπαιδευτικής Πύλης του Υπουργείου Παιδείας κ. Άρη Λούβρη, αποφασίσαμε με τη συνάδελφό μου Έφη Γρουσουζάκου με την οποία δουλεύαμε τότε μαζί στην Εκπαιδευτική Πύλη, να ασχοληθούμε πιο εντατικά με το αντικείμενο των Διαδραστικών Πινάκων και να παρουσιάσουμε το αποτέλεσμα της έρευνάς μας στο Πανελλήνιο Συνέδριο των Εκπαιδευτικών της Σύρου".

Ε.Ε.: Έχετε συμμετάσχει σε εκδηλώσεις και συνέδρια που αφορούσαν την αξιοποίηση των τεχνολογιών στην εκπαίδευση. Ποια είναι αυτά τα συνέδρια και τι, περίπου, παρουσιάσατε εσείς εκεί;

Β.Ν.: Από την πρώτη κιόλας χρονιά του διορισμού μου άρχισα να συμμετέχω σε Συνέδρια σχετικά με την εκπαίδευση, αρχικά με απλές συμμετοχές και πολύ σύντομα με εισηγήσεις ξεκινώντας από το Μάιο του 2003 στο Πανελλήνιο Συνέδριο των Εκπαιδευτικών για τις Τ.Π.Ε. που πραγματοποιείται στη Σύρο κάθε 2 χρόνια. Ακολούθησαν εισηγήσεις σε αντίστοιχα συνέδρια στην Κόρινθο, τα Χανιά, την Αθήνα, τον Πειραιά, τη Ρόδο και το Βόλο, καθώς και στη Σύρο το 2005 και το 2007. Οι εισηγήσεις είχαν θέματα όπως το Εκπαιδευτικό Λογισμικό, Συγκεκριμένες Εκπαιδευτικές Προτάσεις, την υλοποίηση προγραμμάτων στα σχολεία όπως Τεχνομάθεια, Ηλεκτρονικές Αδελφοποιήσεις, Πολιτιστικά Προγράμματα, την εφαρμογή της Μεθόδου Σχεδίων Εργασίας στη σχολική τάξη, το Σχολείο του Μέλλοντος, τους Διαδραστικούς Πίνακες και ένας κοινός παρονομαστής σε όλα αυτά τα θέματα ήταν η χρήση των Νέων Τεχνολογιών σαν ένα μέσο για τη βελτίωση της μαθησιακής διαδικασίας και την προαγωγή της συνεργατικής και διερευνητικής μάθησης.


Επίσης συμμετείχα σε πολλά workshops της Πανελλήνιας Ένωσης Καθηγητών Πληροφορικής (ΠΕΚΑΠ) και οργάνωσα η ίδια αρκετά workshopsγια την παρουσίαση της Δράσης Ηλεκτρονικής Αδελφοποίησης – eTwinning, μιας Δράσης που βασίζεται εξολοκλήρου στη χρήση Νέων Τεχνολογιών.

Ε.Ε.:Πως ήρθατε σε επαφή με τους διαδραστικούς πίνακες, ποιες ήταν οι πρώτες σας εντυπώσεις και τι εμπειρία έχετε από τη χρήση τους;

Β.Ν.:Η πρώτη μου επαφή με τους Διαδραστικούς Πίνακες έγινε μέσα από τη Δράση Ηλεκτρονικής Αδελφοποίησης – eTwinning καθώς ένας τέτοιος Διαδραστικός Πίνακας αποτελούσε Βραβείο στους Πανελλήνιους Διαγωνισμούς Προγραμμάτων Ηλεκτρονικής Αδελφοποίησης που διεξάγονται κάθε χρόνο υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας. Από την πρώτη στιγμή βρήκα εξαιρετικά ενδιαφέρον αυτό το νέο εργαλείο και άρχισα μία μικρή έρευνα σχετικά με τη χρήση του στο εξωτερικό και τι αποτελέσματα είχε δώσει μέχρι εκείνη τη στιγμή.

Ε.Ε.:Στο 4ο συνέδριο της Σύρου (το 2007) παρουσιάσατε τους «διαδραστικούς πίνακες στην εκπαίδευση». Πως έγινε αυτό; Θα μας πείτε την ιστορία;

Β.Ν.: Το 2007 και μετά από παρότρυνση του τότε προϊσταμένου της Εκπαιδευτικής Πύλης του Υπουργείου Παιδείας κ. Άρη Λούβρη, αποφασίσαμε με τη συνάδελφό μου Έφη Γρουσουζάκου με την οποία δουλεύαμε τότε μαζί στην Εκπαιδευτική Πύλη, να ασχοληθούμε πιο εντατικά με το αντικείμενο των Διαδραστικών Πινάκων και να παρουσιάσουμε το αποτέλεσμα της έρευνάς μας στο 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο των Εκπαιδευτικών για τις Τ.Π.Ε. στη Σύρο, με στόχο την ενημέρωση της εκπαιδευτικής κοινότητας για την ύπαρξη και αξιοποίηση αυτού του σημαντικού εργαλείου μέσα στην τάξη.

Ε.Ε.:Ποια ήταν η ουσία της εισήγησής σας σχετικά με τους διαδραστικούς πίνακες; Πως την εξέλαβαν όσοι την παρακολούθησαν στο συνέδριο και τι αντίκτυπο είχε στη συνέχεια;

Β.Ν.: Ας πούμε αρχικά λίγα πράγματα για το Διαδραστικό πίνακα σαν συσκευή. Ο διαδραστικός πίνακας είναι μια οθόνη ευαίσθητη στην αφή, που δουλεύει σε συνεργασία με έναν υπολογιστή και έναν βιντεοπροβολέα, παρουσιάζοντας την πληροφορία που εμφανίζεται στην οθόνη του υπολογιστή. Μοιάζει πολύ με τον παραδοσιακό μαυροπίνακα και χρησιμοποιείται ανάλογα. Ο υπολογιστής που συνδέεται στο διαδραστικό πίνακα, ελέγχεται με το άγγιγμα απευθείας ή με ειδική πένα. Οι εντολές μεταδίδονται στον υπολογιστή αντί να χρησιμοποιείται ποντίκι. Οι περισσότεροι διαδραστικοί πίνακες, συνδέονται απλά σε μία θύρα USB του υπολογιστή ή ακόμα και με ασύρματη τεχνολογία Bluetooth. Αρκετοί χρειάζονται έναν LCD προβολέα για την προβολή της οθόνης του υπολογιστή στην οθόνη τους, αλλά κάποια μοντέλα έχουν ενσωματωμένο προβολέα πίσω από την οθόνη. Οι διαδραστικοί πίνακες αποτελούν έναν πολύ αποτελεσματικό τρόπο διάδρασης με ψηφιακό υλικό και πολυμέσα σε ένα περιβάλλον εκπαίδευσης με πολλά άτομα. Οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες στον διαδραστικό πίνακα περιλαμβάνουν διαμόρφωση κειμένου και εικόνων, δημιουργία, εκτύπωση και αποθήκευση σημειώσεων για διαμοιρασμό στους μαθητές, έντυπα ή ηλεκτρονικά σε κοινό αποθηκευτικό χώρο στον υπολογιστή ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Δίνεται η δυνατότητα προβολής ιστοσελίδων και βίντεο από το Διαδίκτυο, ενώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί εύκολα για Προβολές και Προγράμματα καθώς ο διαδραστικός πίνακας είναι ιδανικός για επίδειξη. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παράδειγμα για να δείξει στους μαθητές πως θα χρησιμοποιήσουν μια εφαρμογή - επίδειξη ενός εκπαιδευτικού λογισμικού, για να παρουσιαστεί η δουλειά ενός μαθητή σε όλη την τάξη, να δείξει βίντεο που εξηγούν δύσκολες έννοιες, για να βοηθήσει οπτικούς μαθητές ή μαθητές με ειδικές ανάγκες, για να δημιουργήσει σημειώσεις, σχήματα, χάρτες και να τα αποθηκεύσει για μελλοντική χρήση. Η ενσωμάτωση της τεχνολογίας του διαδραστικού πίνακα στη σχολική τάξη, αποτελεί μια συναρπαστική εξέλιξη – πρόκληση για τις υποθέσεις που κάναμε μέχρι τώρα για το ρόλο της τεχνολογίας στη μάθηση. Η συγκεκριμένη τεχνολογία δίνει έμφαση στις στρατηγικές μάθησης που αφορούν στο Μάθημα για Όλη την Τάξη και αποτελεί ένα πολύ δυνατό εργαλείο που προσφέρει προστιθέμενη αξία στις μεθόδους επίδειξης και μοντελοποίησης, βελτιώνει την ποιότητα της αλληλεπίδρασης και αξιολόγησης από τον καθηγητή μέσα από την προαγωγή αποτελεσματικών ερωτήσεων, ισορροπεί τη δημιουργία πηγών από τον εκπαιδευτικό για το μάθημά του, με το σχεδιασμό του μαθήματος, ενώ παράλληλα αυξάνει το ρυθμό και το βάθος της μάθησης. Τέλος, καθώς θυμίζει πολύ τον παραδοσιακό μαυροπίνακα, δημιουργεί αίσθημα ασφάλειας ακόμα και στους τεχνοφοβικούς καθηγητές, προκειμένου να τον χρησιμοποιήσουν στο μάθημά τους.


Η ανταπόκριση του κοινού σε αυτή την περιγραφή, ήταν μεγάλη. Πολλοί συνάδελφοι ρώτησαν με μεγάλο ενδιαφέρον για λεπτομέρειες πάνω στη χρήση του εργαλείου, για το κόστος του, για το που μπορούν να το δουν από κοντά, ποιες εφαρμογές μπορούν να βρουν για την ειδικότητά τους, κ.λ.π. Ήταν ιδιαίτερα θετικό το γεγονός ότι ανάμεσα στο κοινό βρισκόταν και η καλή συνάδελφος Μαίρη Φρέντζου, καθηγήτρια Αγγλικών στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση που με χαρά μοιράστηκε την εμπειρία της από τη χρήση Διαδραστικού Πίνακα στο μάθημα της ξένης γλώσσας σε δημοτικό σχολείο.

Ε.Ε.:Εργάζεσθε ως εκπαιδευτικός πληροφορικής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Σε ποιο βαθμό μπορούν, κατά τη γνώμη σας, να χρησιμοποιηθούν οι διαδραστικοί πίνακες στις αίθουσες των ελληνικών Γυμνασίων και Λυκείων; Είναι δυνατή η οριστική αντικατάσταση του παραδοσιακού μαυροπίνακα από τους διαδραστικούς;

Β.Ν.: Ο Διαδραστικός Πίνακας είναι δυνατόν να ενσωματωθεί σε όλες τις βαθμίδες τις εκπαίδευσης. Τόσο στην Πρωτοβάθμια όσο και στη Δευτεροβάθμια, άρα λοιπόν και σε Γυμνάσια και Λύκεια. Το ιδανικό θα ήταν κάθε τάξη να έχει το δικό της Διαδραστικό Πίνακα μαζί με το υπόλοιπο εποπτικό υλικό που χρησιμοποιούσαν μέχρι τώρα οι εκπαιδευτικοί για το μάθημά τους π.χ. χάρτες, κ.λ.π. Το θέμα είναι να μην αντιμετωπιστεί ο Διαδραστικός Πίνακας απλά σαν ένα νέο και «εφετζίδικο» εργαλείο που ήρθε να αντικαταστήσει τον παραδοσιακό μαυροπίνακα αλλά σαν μια σύγχρονη τεχνολογία που ήρθε για να βοηθήσει μαθητή και εκπαιδευτικό. Στην πρώτη περίπτωση σύντομα θα απαξιωθεί μιας και οι μαθητές μας έχουν κυριολεκτικά γεννηθεί μέσα στην τεχνολογία και ο εντυπωσιασμός που τους προκαλεί κάτι καινούριο σύντομα υποχωρεί μπροστά στο επόμενο «gadget» που θα συναντήσουν. Στη δεύτερη περίπτωση θα μπορούσε σταδιακά ακόμα και να αντικαταστήσει τον παραδοσιακό μαυροπίνακα με κάτι πιο εύχρηστο και πρακτικό σε όλα τα επίπεδα.


Φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε το κόστος εγκατάστασης σε κάθε τάξη αλλά οι Σχολικές Επιτροπές θα μπορούσαν σαν ένα πρώτο βήμα να εγκρίνουν κονδύλια για την αγορά ενός Πίνακα και να τον εγκαταστήσουν σε κάποια αίθουσα με υποδομή σύνδεσης στο Διαδίκτυο ή σε κάποιο εργαστήριο του Σχολείου. Τη στιγμή που πολλά Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια ή ακόμα και φροντιστήρια Ξένων Γλωσσών (που ήταν και από τους πρώτους οργανισμούς που κατανόησαν τα οφέλη της χρήσης Διαδραστικών Πινάκων) χρησιμοποιούν εδώ και μία διετία τουλάχιστον το Διαδραστικό Πίνακα, νομίζω ότι είναι καιρός να ακολουθήσει δυναμικά και η Δημόσια Εκπαίδευση.

"Να μην αντιμετωπιστεί ο Διαδραστικός Πίνακας απλά σαν ένα νέο και «εφετζίδικο» εργαλείο που ήρθε να αντικαταστήσει τον παραδοσιακό μαυροπίνακα αλλά σαν μια σύγχρονη τεχνολογία που ήρθε για να βοηθήσει μαθητή και εκπαιδευτικό" προτείνει η Βασιλική Νιάρου.

Ε.Ε.:Η χρήση των διαδραστικών πινάκων αρχίζει να αποτελεί αίτημα αρκετών εκπαιδευτικών. Με βάση την εμπειρία σας, οι εκπαιδευτικοί που δεν είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία είναι έτοιμοι να χρησιμοποιήσουν διαδραστικούς πίνακες ή απαιτείται η επιμόρφωσή τους;

Β.Ν.: Όπως και για κάθε τι καινούριο, έτσι και για τους Διαδραστικούς Πίνακες, η εκπαιδευτική κοινότητα θα πρέπει να επιμορφωθεί κατάλληλα. Όχι τόσο στη ίδια τη χρήση – αφού οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί έχουν ήδη επιμορφωθεί στις Νέες Τεχνολογίες και κάποιες ειδικότητες μάλιστα συνεχίζουν με επιμόρφωση 2ου επιπέδου, όσο στο σχεδιασμό και ανάπτυξη δραστηριοτήτων που θα αξιοποιούν το νέο εργαλείο και θα βοηθήσουν τον εκπαιδευτικό να το χρησιμοποιήσει σωστά και χωρίς φόβο.

Ε.Ε.:Αν συγκρίνουμε το διαδραστικό πίνακα με την εγκατάσταση υπολογιστών σε κάθε θρανίο (όπως σε ένα εργαστήριο πληροφορικής) ή παροχή φορητού Η/Υ ανά μαθητή, ποια μέθοδος είναι προτιμότερη και γιατί;

Β.Ν.: Ο Διαδραστικός Πίνακας όπως έχει αναφερθεί και πιο πάνω, έχει σαν βασικό χαρακτηριστικό την προαγωγή της συνεργατικής και διερευνητικής μάθησης. Ο μαθητής βγαίνει από την απομόνωση του θρανίου και του προσωπικού τετραδίου και κινείται με μεγαλύτερο θάρρος στο χώρο και στην ομάδα. Αν ο προσωπικός υπολογιστής πάρει απλά τη θέση του τετραδίου και ο μαθητής συνεχίσει να δουλεύει μόνος, δεν θα έχουμε να προσφέρουμε κάτι νέο ούτε στο μαθητή, ούτε στη διδακτική προσέγγιση του εκπαιδευτικού. Βέβαια η χρήση ατομικού υπολογιστή για κάθε μαθητή, θα μπορούσε με τη χρήση κατάλληλου λογισμικού και καθοδήγησης από τον εκπαιδευτικό, να προάγει τη μάθηση με το ρυθμό που έχει ανάγκη ο μαθητής και να χρησιμοποιηθεί ποικιλοτρόπως, διευκολύνοντας τη μελέτη π.χ. του μαθητή στο σπίτι, χρησιμοποιώντας πολλαπλές ψηφιακές πηγές, κ.λ.π. αλλά για να είμαστε ρεαλιστές, το οικονομικό μέρος ενός τέτοιου εγχειρήματος θα ήταν πολύ μεγάλο. Οπότε μέχρι τη στιγμή που θα μπορούμε να προσφέρουμε σε κάθε μαθητή ένα προσωπικό υπολογιστή, ο Διαδραστικός Πίνακας θα μπορούσε να αποτελέσει μια πρακτική και οικονομική λύση σε μία ή περισσότερες αίθουσες ενός σχολείου, πράγμα που θα καθιστούσε πιο εύκολη και την εγκατάσταση και συντήρηση των υποδομών.

Ε.Ε.:Τι επίδραση αναμένεται να έχει η αξιοποίηση μέσων Πληροφορικής και Επικοινωνιών στη διάθεση και το ενδιαφέρον των μαθητών;

Β.Ν.: Η εξοικείωση των μαθητών μας με την τεχνολογία, σε σημείο ορισμένες φορές μάλιστα να μας προσπερνούν με την ενημέρωση που έχουν, αποτελεί μια μεγάλη πρόκληση όταν μιλάμε για εισαγωγή των Νέων Τεχνολογιών στη μαθησιακή διαδικασία. Όσον αφορά σους Διαδραστικούς Πίνακες, σίγουρα είναι ένα εργαλείο πρωτόγνωρο για τους μαθητές που σίγουρα όμως πολύ σύντομα θα εξοικειωθούν με τη χρήση του και αν δεν είναι σε θέση να τους γοητεύσει το «περιεχόμενο», πολύ γρήγορα θα πάψουν να ασχολούνται και με το «περιτύλιγμα». Το παν στη χρήση των νέων τεχνολογιών είναι ο σωστός σχεδιασμός και η δημιουργία περιβαλλόντων που θα χρησιμοποιηθούν και δραστηριοτήτων που θα πραγματοποιηθούν για να προάγουν από τη μια τη γνώση και τις δεξιότητες στις οποίες στοχεύει το κάθε μάθημα και από την άλλη στην απόκτηση «μεταγνώσης» και «μεταδεξιοτήτων» στους μαθητές για να συνεχίσουν τη διαδικασία της μάθησης σε ένα επίπεδο «δια βίου μάθησης» που αναμένεται να βασιστεί σε πολύ μεγάλο βαθμό στις Νέες Τεχνολογίες. Ακόμα και αν η διάθεση του κάθε μαθητή γίνει πιο θετική και το ενδιαφέρον του αυξηθεί με τη χρήση μέσων Πληροφορικής και Επικοινωνιών, αυτό θα είναι μόνο μία πρώτη μάχη. Και η μάχη αυτή θα επαναλαμβάνεται κάθε φορά που ο μαθητής θα μπαίνει στη τάξη. Δεν αρκεί να διαθέτουμε εργαλεία. Πρέπει να τα χρησιμοποιούμε με το πιο κατάλληλο και εποικοδομητικό τρόπο. Και σε αυτή την καθημερινή μάχη έχουμε και έναν εχθρό εκ των έσω: τη τάση των μαθητών να απαξιώνουν ότι δεν είναι «τελευταίας τεχνολογίας» μένοντας στο «περιτύλιγμα» και αδιαφορώντας για το «περιεχόμενο». Εδώ πιστεύω ότι έχουμε όλοι μία ευθύνη και θα πρέπει να πειστούμε και εμείς οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί ότι τα τελειότερα και πιο σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία, δεν αρκούν από μόνα τους για να κάνουμε το μάθημά μας πιο ενδιαφέρον και εποικοδομητικό για τους μαθητές μας. Ακόμα και ένα απλό παιχνίδι ρόλων στο προαύλιο του σχολείου μπορεί να αποδειχτεί πολύ πιο χρήσιμο από την πιο σύνθετη προσομοίωση που θα απαιτούσε ένα ακριβό υπολογιστή για να τρέξει.

Ε.Ε.:Εκτός από τους διαδραστικούς πίνακες, ποια άλλα είδη εξοπλισμού μπορούν να εκσυγχρονίσουν τη σχολική τάξη; Τι θα προτείνατε για το σχεδιασμό της τάξης του μέλλοντος;

Β.Ν.: Οι τελευταίες εξελίξεις στο χώρο των τεχνολογιών στην υπηρεσία του σχολείου μας οδηγούν στη χρήση τους Διαδραστικού Πίνακα σε συνδυασμό με τη χρήση σε ατομικό επίπεδο ενός Έξυπνου Θρανίου για κάθε μαθητή. Το Έξυπνο θρανίο, με τη μορφή μια τεράστιας οθόνης αφής στην επιφάνειά του, βοηθά το μαθητή μέσα από κατάλληλα λογισμικά και δραστηριότητες, να συντονίζει κάθε ατομική εργασία του και ταυτόχρονα να συμμετέχει σε ομαδικές εργασίες με τη βοήθεια του Διαδραστικού Πίνακα. Μάλλον όμως θα περάσουν κάποια χρόνια πριν δούμε αυτό το μοντέλο σε κάθε Ελληνικό Σχολείο και μέχρι τότε θα πρέπει να αρκεστούμε σε αυτά που υπάρχουν σε κάθε σχολείο λίγο πολύ. Ξεκινώντας από το πιο απλό, ένα φορητό υπολογιστή και ένα βιντεοπροβολέα, περνώντας σε ένα Διαδραστικό Πίνακα σε κάθε τάξη, σε ένα τουλάχιστον πλήρως εξοπλισμένο εργαστήριο σε κάθε σχολείο, ανοιχτό για όλα τα μαθήματα και καταλήγοντας σε ένα υπολογιστή για κάθε παιδί και ευρυζωνική σύνδεση για όλα τα σχολεία. Και ας μην ξεχνάμε, λιγότερη σημασία έχει αυτό που διαθέτουμε και περισσότερη το πώς το χρησιμοποιούμε...

Ε.Ε.:Υπάρχουν διάφορα είδη λογισμικού που μπορούν να αξιοποιηθούν στην εκπαίδευση (υπερμεσικές εφαρμογές, εργαλεία e-learning, συστήματα αυτό-αξιολόγησης, εργαλεία παρουσίασης και υποστήριξης του μαθήματος, κ.α.). Υπάρχουν διαθέσιμοι τίτλοι στην ελληνική αγορά; Χρησιμοποιείτε εσείς ή κάποιοι συνάδελφοί σας κάποιους από αυτούς;

Β.Ν.: Τα τελευταία 10 χρόνια έχει γίνει μία πολύ μεγάλη προσπάθεια για την ανάπτυξη εκπαιδευτικού λογισμικού ή και τον εξελληνισμό ξέρων πιστοποιημένων εκπαιδευτικών πακέτων. Δεν θα σταθώ στην πληθώρα τίτλων που παράγουν οι διάφορες εταιρίες παραγωγής λογισμικού αλλά στα πιστοποιημένα από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο εκπαιδευτικά λογισμικά στα οποία έχουν πρόσβαση όλοι οι εκπαιδευτικοί και όλες οι σχολικές μονάδες της χώρας μέσα από την ιστοσελίδα της Εκπαιδευτικής Πύλης που τα φιλοξενεί http://www.e-yliko.gr/resource/supportmaterial/suppSoft.aspx..Στην ενότητα Προϊόντα Εκπαιδευτικού Λογισμικού (Υπ.Ε.Π.Θ./Π.Ι./Ε.Α.Ι.Τ.Υ.) μπορεί να βρει κανείς το εκπαιδευτικό λογισμικό που έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια των έργων ΟΔΥΣΣΕΙΑ και ΠΛΕΙΑΔΕΣ. Το λογισμικό αυτό περιλαμβάνει εργαλεία μοντελοποίησης, ανοιχτά περιβάλλοντα πειραματισμού και διερευνητικής μάθησης, εικονικά εργαστήρια, διαδραστικά περιβάλλοντα προσομοίωσης κ.α. Κάποιοι πολύ γνωστοί τίτλοι είναι το CENTENIA, το Δ.Ε.Λ.Υ.Σ, το Interactive Physics, το Cabri, το Ανακαλύπτω τις μηχανές, το Geometer's SKETCHPAD και πολλά άλλα. Το λογισμικό καλύπτει τα περισσότερα από τα μαθήματα που διδάσκονται στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση και αυτή τη στιγμή περιλαμβάνει γύρω στους 50 τίτλους. Επίσης η ενότητα Εκπαιδευτικά Πακέτα (Υπ.Ε.Π.Θ/Ε.Α.Ι.Τ.Υ) περιλαμβάνει γύρω στους 35 τίτλους εκπαιδευτικών πακέτων που έχει προμηθευτεί το Υπ.Ε.Π.Θ από διάφορους ανάδοχους στο πλαίσιο της ενότητας ΝΗΡΗΙΔΕΣ του έργου ΠΛΕΙΑΔΕΣ. Στα πακέτα αυτά βρίσκουμε διάφορα εκπαιδευτικά σενάρια για εκπαιδευτικές δραστηριότητες που έχουν αναπτυχθεί με τα εργαλεία-λογισμικά της προηγούμενης ενότητας και ακολουθούν τις σύγχρονες μεθόδους διδασκαλίες που οδηγούν τους μαθητές στη γνώση μέσω της διερεύνησης και του πειραματισμού συνεργαζόμενοι σε ομάδες με τον δάσκαλο οδηγό σε αυτήν την διαδικασία. Τέτοια Εκπαιδευτικά πακέτα είναι: το Ταξίδι σ’ ένα δίκτυο, το Αλγοριθμική και Προγραμματισμός, το Επεξεργασία Ιστορικών Πηγών, Πλανήτης Γη Β΄ και πολλά άλλα.


Στο σχολείο μου βρίσκονται ήδη κάποια από αυτά τα Λογισμικά (Δ.Ε.Λ.Υ.Σ, Interactive Physics, Geometer's SKETCHPAD) και με χαρά διαπιστώνω ότι οι συνάδελφοί μου έχουν αρχίσει να τα χρησιμοποιούν, όπως και εγώ η ίδια άλλωστε (κυρίως το Δ.Ε.Λ.Υ.Σ. και το Λογισμικό Δικτύων που αντιστοιχούν στα μαθήματα Πληροφορικής). Οι μαθητές ενθουσιάζονται με τη χρήση των Λογισμικών αυτών. Το μάθημα ανανεώνεται αισθητά και τα παιδιά δείχνουν πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ειδικά στα «δύσκολα» και «απαιτητικά» μαθήματα όπως είναι η Φυσική και τα Μαθηματικά. Βέβαια πρακτικά αντιμετωπίζουμε δυσκολίες αφού δύσκολα θα βρούμε διαθέσιμες ώρες στο εργαστήριο για να δουλέψουν εκεί οι μαθητές. Η συνήθης λύση είναι σε μία μικρή αίθουσα με βιντεοπροβολέα, συνδυασμένο με ένα φορητό υπολογιστή. Αυτό στην πράξη σημαίνει μετακίνηση των μαθητών και ενίοτε αναστάτωση του καθημερινού προγράμματος του σχολείου.

Ε.Ε.:Ποια πλεονεκτήματα και ποια μειονεκτήματα εντοπίζετε στη χρήση του διαδραστικού πίνακα στη σχολική αίθουσα;

Β.Ν.: Σε αυτά τα πρακτικά προβλήματα που ανέφερα πιο πάνω (ελεύθερος χώρος, μετακίνηση μαθητών από τη μία αίθουσα στην άλλη, κ.λ.π.), θα μπορούσε να δώσει λύση η ύπαρξη ενός διαδραστικού πίνακα σε κάθε τάξη ή έστω σε λίγους αλλά καλά εξοπλισμένους χώρους του σχολείου. Αν αυτό συνδυαστεί με την κατάλληλη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών που θα χρησιμοποιήσουν το διαδραστικό πίνακα, τότε πιστεύω ότι μόνο πλεονεκτήματα μπορούμε να έχουμε από την χρήση του.


Πιο συγκεκριμένα, οι διαδραστικοί πίνακες παρουσιάζουν κάθε εκπαιδευτική πηγή με ένα ιδιαίτερα ελκυστικό τρόπο και κάνουν την εκπαίδευση πιο διασκεδαστική, τόσο για τους εκπαιδευόμενους όσο και για τους εκπαιδευτές, με χρήση περισσότερων και μεγαλύτερης ποικιλίας μέσων εκπαίδευσης. Επίσης, είναι κατάλληλοι για τις ανάγκες μικρών και μεγάλων σε πλήθος τάξεων. Μαθητές με ειδικές ανάγκες ειδικότερα, μπορούν να επωφεληθούν από την παρουσίαση πολυμεσικού περιεχομένου στη μεγάλη οθόνη, καθώς τους βοηθά και στην επεξεργασία της πληροφορίας και την προσαρμογή τους στην τάξη. Παράλληλα ενθαρρύνουν την κριτική σκέψη. Οι διαδραστικοί πίνακες μπορούν να επηρεάσουν τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες με διάφορους τρόπους, όπως με το να κρατούν αμείωτη την προσοχή των μαθητών στο μάθημα, να τους δίνουν κίνητρα και να προωθούν τον ενθουσιασμό για μάθηση, ενώ ταυτόχρονα να τους δίνουν και περισσότερες ευκαιρίες για συμμετοχή, συνεργασία και ανάπτυξη προσωπικών και κοινωνικών δεξιοτήτων. Οι διαδραστικοί πίνακες υποστηρίζουν και χρησιμοποιούνται σε πολλά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που αφορούν μαθητές με προβλήματα ακοής και όρασης ενώ δεν είναι αναγκαία η χρήση πληκτρολογίου, πράγμα που διευκολύνει την πρόσβαση ειδικότερα για παιδιά και άτομα με ειδικές ανάγκες. Τέλος, εκτός των θετικών επιδράσεων στην εκπαίδευση, η σχεδίαση του μαθήματος πάνω στο διαδραστικό πίνακα μπορεί να βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς να κατευθύνουν την προετοιμασία τους, να γίνουν πιο ικανοί στις νέες τεχνολογίες και να αυξήσουν την παραγωγικότητα τους.

Ε.Ε.:Πως μπορεί να λειτουργήσει ο διαδραστικός πίνακας στη διδασκαλία των μαθημάτων που διδάσκετε (πληροφορικής);

Β.Ν.: Στο ευρύ κοινό η διδασκαλία των μαθημάτων της Πληροφορικής, συχνά συγχέεται με την απλή εκμάθηση χρήσης ηλεκτρονικού υπολογιστή σε επίπεδο επεξεργαστών κειμένου και χρήσηςinternet και ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Αυτό δυστυχώς το αντιμετωπίζω πολλές φορές και με γονείς που διερωτούνται για τις επιδόσεις των παιδιών τους στα μαθήματα πληροφορικής, βλέποντας τα παιδιά τους να περνάνε πολλές ώρες μπροστά στον υπολογιστή αλλά χωρίς αντίστοιχες επιδόσεις στα μαθήματα του σχολείου. Η αλήθεια είναι ότι στο Λύκειο (Γενικό και Επαγγελματικό) τα μαθήματα Πληροφορικής είναι ιδιαίτερα απαιτητικά (δεν είναι τυχαίο ότι κάποια από αυτά εξετάζονται σε επίπεδο Πανελλαδικών Εξετάσεων) και η προσέγγιση είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό θεωρητική και αυτό είναι που δυσκολεύει πιο πολύ τους μαθητές, το να περάσουν δηλαδή από την πλευρά του χρήστη στην πλευρά του δημιουργού. Λόγου χάρη η ουσία ενός συγκεκριμένου μαθήματος δεν είναι πώς να «σερφάρεις» στο Διαδίκτυο αλλά να φτιάξεις ιστοσελίδες. Η χρήση εκπαιδευτικών λογισμικών, όπως μου έχει δείξει η μέχρι τώρα εμπειρία μου στη σχολική τάξη αλλά και οι συζητήσεις με άλλους συναδέλφους, καθηγητές Πληροφορικής σε Λύκεια κυρίως, μπορεί να παίξει καταλυτικό ρόλο στο να μπορέσουν οι μαθητές να αποδώσουν καλύτερα στα μαθήματα αυτά. Αν τώρα μπορούσαμε να συνδυάσουμε τη χρήση των εκπαιδευτικών λογισμικών με τη χρήση διαδραστικού πίνακα μέσα στην τάξη (γιατί μην ξεχνάμε, δεν διδάσκονται όλα τα μαθήματα Πληροφορικής στο εργαστήριο…), πιστεύω ότι θα είχαμε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Για παράδειγμα, ο διαδραστικός πίνακας υποστηρίζει το γνωστό μοντέλο ή στρατηγική, του τρίπτυχου Μοντελοποίηση – Επίδειξη – Σχολιασμός. Το μοντέλο αυτό χρησιμοποιείται ευρύτατα στις θεωρητικές ενότητες στα μαθήματα Δικτύων αλλά και στον Προγραμματισμό. Έτσι, ενώ η μοντελοποίηση είναι κατά βάση μία μορφή παρουσίασης, δείχνουμε δηλαδή πως μπορεί να γίνει κάτι, με τη χρήση του διαδραστικού πίνακα, μπορεί να γίνει διαδραστικά και να συμπεριλάβει ευκαιρίες για ανάδραση. Οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν τον διαδραστικό πίνακα για να μοντελοποιήσουν δραστηριότητες ο ένας στον άλλο ή σαν εργαλείο για να δείξουν τη δουλειά τους στην ομάδα τους.

Το on-line σχολείο Mathisis.org

Οι on-line κοινότητες εκπαιδευτικών αποτελούν φαινόμενο των τελευταίων χρόνων. Ωστόσο, αρκετοί άνθρωποι πιστεύουν ότι σε αυτές πρέπει να αναζητηθεί το κλειδί για την ουσιαστική αναμόρφωση της ελληνικής εκπαίδευσης. Οι ομάδες και οι κοινότητες των εκπαιδευτικών που δεν διστάζουν να αναλάβουν πρωτοβουλίες και να διαδραματίσουν δημιουργικό ρόλο συνιστούν φορείς νέων ιδεών και αλλαγών. Μία τέτοια ομάδα βρίσκεται και πίσω από το mathisis.org, το on-line σχολείο το οποίο στηρίζεται σε μία πλατφόρμα μάθησης ανοιχτού κώδικα και αποτελεί ένα σπάνιο για τα δεδομένα της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης εγχείρημα.

Ε.Ε.: Τι ρόλο μπορούν να παίξουν οι on-line κοινότητες εκπαιδευτικών; Ποια είναι η κατάσταση σήμερα στη χώρα μας;

Α.Τ.: Οι on-line κοινότητες εκπαιδευτικών μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο σε διαδικασίες όπως η επιμόρφωση , η υποστήριξη διαδικτυακών μαθημάτων, αλλά και χώροι ανταλλαγής απόψεων. Ουσιαστικό και κυρίαρχο ρόλο σε αυτές έχουν τα forum όπου ανταλλάσσονται απόψεις πάνω σε κοινά θέματα που ενδιαφέρουν το σύνολο των εκπαιδευτικών. Όχι μόνο κοινότητες εκπαιδευτικών , αλλά και μαθητών και γονέων μπορούν να αποτελέσουν μέσο και χώρο ουσιαστικής και δημιουργικής έκφρασης γνωμών , απόψεων , εμπειριών.

Αυτό που ενδιαφέρει τους εκπαιδευτικούς είναι η κατανόηση ότι τέτοια εργαλεία μπορούν να φέρουν πλεονεκτήματα που μπορεί να προκύψουν από τη χρήση τέτοιων εργαλείων όπως τα Wikis στη διδασκαλία διαφόρων μαθημάτων όπως η γλώσσα, όσο και οι δυνατότητες που προσφέρουν εργαλεία επικοινωνίας όπως τα Chat και τα Φόρουμ για ανάπτυξη γραπτής και προφορικής έκφρασης των μαθητών και αξιολόγησής τους από τη μεριά των εκπαιδευτικών.

Το mathisis.org περιγράφεται από ορισμένους ως "on-line σχολείο", παρ' ότι κατ' ουσίαν λειτουργεί βοηθητικά. "Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές στο μάθησης υπάρχουν 1028 χρήστες. Από αυτούς οι περισσότεροι είναι μαθητές των τριών τελευταίων χρόνων από τα δημοτικά Καλυβίων και Δασούπολης. Επίσης συνάδελφοι από διάφορες περιοχές της Ελλάδος και του εξωτερικού καθώς και λογαριασμοί γονέων" επισημαίνει ο κος Τριανταφυλλίδης.

Ε.Ε.: Είστε ένας από τους δημιουργούς του www.mathisis.org . Θα μας πείτε μερικά λόγια για τους σκοπούς και την υλοποίηση αυτού του εγχειρήματος;

Α.Τ.: Η χώρος του www.mathisis.org αποτελεί ένα σύστημα διαχείρισης μάθησης βασισμένο σε moodle. Δημιουργήθηκε από ομάδα τριών εκπαιδευτικών (Τριανταφυλλίδης Αβραάμ, Κοφτερός Αλέξανδρος, Σκέλλας Αντώνιος σε συνεργασία την Κρασσά Άννα από το τμήμα βιβλιοθήκης και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης του ΠΑΜΑΚ.)

Αν και συστήματα όπως το Moodle, γνωστά και ως «Πλατφόρμες Μάθησης» (Becta, 2005) χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια για επιμόρφωση ενηλίκων, εντούτοις ελάχιστες είναι οι φορές που έχουν χρησιμοποιηθεί για να καλύψουν ανάγκες της δημοτικής εκπαίδευσης σε επίπεδο μαθητή. Πέρα από τα λίγα παραδείγματα αξιοποίησης των πλατφόρμων μάθησης στη δημοτική εκπαίδευση, υπάρχει και η αντίληψη πως «οι Πλατφόρμες Μάθησης ίσως να μην είναι κατάλληλες για τη βαθμίδα αυτή» (Becta, 2003).
Σύμφωνα με τους Link & Joosten (2002), οι Πλατφόρμες Μάθησης είναι ηλεκτρονικά συστήματα τα οποία προσφέρουν αλληλεπίδραση μέσω διαδικτύου μεταξύ εκπαιδευτή και εκπαιδευομένου, συμπεριλαμβανομένης της εξ αποστάσεως μάθησης. Επίσης, επικρατεί και η άποψη πως οι Πλατφόρμες αυτές μπορούν να ενισχύσουν τις δομές της εκπαίδευσης ώστε να προσφέρουν πιο μαθητοκεντρικές προσεγγίσεις, να ενισχύσουν την αλληλεπίδραση μαθητή και μαθησιακού περιεχομένου και να βοηθήσουν στην εποικοδόμηση της γνώσης.

Το μάθησης έρχεται να καλύψει τέσσερις θεμελιώδεις άξονες της εκπαιδευτικής διαδικασίας και της προσπάθειας ενσωμάτωσης ΤΠΕ στην εκπαίδευση.

• αξιοποίηση της πλατφόρμας Μάθησης για συνεργασία των μαθητών δύο σχολείων (Καλυβίων και Δασούπολης Κύπρου) εντός και εκτός σχολικού χώρου. Για παράδειγμα να αναφέρω τον τρόπο λειτουργίας σε ένα μάθημα, ώστε να γίνει κατανοητή η χρήση της πλατφόρμας. Οι μαθητές εργάζονταν σε κοινές ώρες σε κοινό μάθημα, το οποίο είχε διαμορφωθεί με τρόπο τέτοιο ώστε να αντικατοπτρίζει τη διαφορετικότητα ανάμεσα στις δύο χώρες. Παράδειγμα αποτελεί το μάθημα για τους πολιτισμικούς θησαυρούς Κύπρου και Ελλάδας που κλάπηκαν επί Τουρκοκρατίας. Το μάθημα ξεκινούσε εντός σχολικού χρόνου, με κοινή επαφή μέσω τηλεδιάσκεψης των δύο τμημάτων ώστε να τεθούν οι κοινοί στόχοι. Μέρος του μαθήματος και των γνωστικών αντικειμένων καλύπτονταν εντός τάξης, ενώ οι μαθητές θα συνέχιζαν την εργασία στο σπίτι. Η αναγκαστική χρήση των Φόρουμ έφερνε τους μαθητές σε επαφή τα απογεύματα ώστε να συζητήσουν διάφορα θέματα που αφορούσαν συγκεκριμένα ερωτήματα (π.χ. συγγραφή κοινής επιστολής προς το Βρετανικό Μουσείο για επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα). H πλατφόρμα Moodle, στην οποία στηρίζεται το Mathisis.org, προσφέρει τα εργαλεία για σύγχρονη και ασύγχρονη επικοινωνία, μιας και στηρίζεται στις θεωρίες του Κοινωνικού Εποικοδομισμού (Dougiamas, 2004).
  
• Συνεργασία απομακρυσμένων σχολείων με ανταλλαγή εμπειριών που είναι μοναδικές σε κάθε χώρα και ανάπτυξη επιχειρηματολογίας.
  
• Εμπλοκή γονιών στην εκπαιδευτική διαδικασία. Μέσα από τα Φόρουμ, αλλά και μέσα από ειδική σελίδα για γονιούς, επιχειρήθηκε η άμεση εμπλοκή των γονιών ώστε να υπάρξει καλύτερη συνεργασία μεταξύ της οικογένειας και του εκπαιδευτικού. Οι γονείς είχαν την ευκαιρία να εκφράζουν απόψεις, απορίες αλλά και προβληματισμούς για θέματα που αφορούσαν το περιεχόμενο της διδακτέας ύλης, καθώς και άλλα θέματα σχετικά με τη λειτουργία του σχολείου. Για το σχολικό έτος 2008-2009 δημιουργήθηκε ειδικός χώρος για γονείς, με παιδιά στις δύο μεγαλύτερες τάξεις και αναπτύχθηκε μάθημα με θέμα «Παιδί και Διαδίκτυο». Στο μάθημα υπήρξαν 33 συμμετέχοντες με ενεργούς τους 22. Στα φόρουμ συζητήθηκαν θέματα ασφάλειας, παρενόχλησης και άλλα που προέκυπταν από τη συζήτηση.
  
• Επιμόρφωση εκπαιδευτικών. Στόχος ήταν να γίνει μετάδοση των εμπειριών και σε άλλους εκπαιδευτικούς, τόσο μέσα από μαθήματα που σχεδιάστηκαν για διδασκαλία αποκλειστικά μέσω του Mathisis.org, όσο και για υποστήριξη μαθημάτων επιμόρφωσης σε πραγματικές αίθουσες (blended learning). Το Mathisis.org αξιοποιήθηκε για διδασκαλία του μαθήματος Π5 «Επιμόρφωση Επιμορφωτών στην εφαρμογή των ΤΠΕ στη διδασκαλία», Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου, καθώς και για επιμόρφωση εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ελλάδας με θέμα « Εναλλακτικοί τρόποι αξιολόγησης μαθητή μέσα από τα νέα αναλυτικά προγράμματα σπουδών». Στο παραπάνω πρόγραμμα συμμετείχαν 36 εκπαιδευτικοί της Ε΄ περιφέρειας πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης Ανατ. Αττικής.
  

Ε.Ε.: Η άδεια πρόσβασης στο εκπαιδευτικό υλικό www.mathisis .org είναι η Creative Commons. Τι σημαίνει αυτό και για πιο λόγο την επιλέξατε;

Α.Τ.: Η άδεια Creative Commons που κάτω από αυτή δημιουργείται το υλικό του μάθησης έχει κάποια επίπεδα ανάλογα με το τι θέλει ο δημιουργός του υλικού να είναι ελεύθερο και τι να υπόκειται κάτω από ορισμένους περιορισμούς. Στο μάθησης είναι ελεύθερη η διανομή και παρουσίαση στο κοινό , δεν επιτρέπεται η εμπορική χρήση, και με δέσμευση να χρησιμοποιείται για τους σκοπούς που δημιουργήθηκε. Επίσης μία σειρά από κάποιες ακόμη λεπτομέρειες μας έκαναν να επιλέξουμε τον συγκεκριμένο τρόπο δημιουργίας του υλικού.

Πιστεύουμε ότι η ανάπτυξη περιεχομένου κάτω από άδειες όπως η C.C αποτελούν παραδείγματα με τα οποία μπορεί να αναπτύσσεται και να διαμοιράζεται εκπαιδευτικό περιεχόμενο.

Ε.Ε.: Πόσο σημαντική είναι για την εκπαίδευση η ελευθερία στη διάδοση και τη διάθεση της γνώσης και της επικοινωνίας;

Α.Τ.: Ακρογωνιαίος λίθος ενός εκπαιδευτικού συστήματος είναι η ελευθερία στη διάδοση ιδεών και η δυνατότητα πρόσβασης στη γνώση. Για να πραγματοποιηθεί αυτό θα πρέπει το εκπαιδευτικό σύστημα να γίνει λιγότερο εσωστρεφές να δοθεί η δυνατότητα εμπλουτισμού του περιεχομένου των σχολικών εγχειριδίων μέσα από τη συμμετοχή σε ομάδες κάτω από το πρότυπο wiki και να υιοθετηθούν ανοικτά πρότυπα στην ανάπτυξη και διακίνηση εκπαιδευτικού υλικού.

Ε.Ε.: Πόσοι άνθρωποι, περίπου, χρησιμοποιούν το www.mathisis.org και με ποιο τρόπο, συνήθως;

Α.Τ.: Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές στο μάθησης υπάρχουν 1028 χρήστες. Από αυτούς οι περισσότεροι είναι μαθητές των τριών τελευταίων χρόνων από τα δημοτικά Καλυβίων και Δασούπολης. Επίσης συνάδελφοι από διάφορες περιοχές της Ελλάδος και του εξωτερικού καθώς και λογαριασμοί γονέων.

Ε.Ε.: Μία σεβαστή μερίδα εκπαιδευτικών εκφράζει ανησυχίες και αντιρρήσεις όσον αφορά τον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης με ψηφιακά μέσα. Αρκετοί, επίσης, θεωρούν μη ρεαλιστικές τις λύσεις που δεν περιλαμβάνουν λογισμικό των μεγάλων εταιριών του χώρου. Έχετε συναντήσει πολλές φορές τέτοια φαινόμενα τεχνοφοβίας; Πως τα αντιμετωπίζετε;

Α.Τ.: Η τεχνοφοβία είναι ένα φαινόμενο που δεν εμφανίζεται μόνο στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Συνεχείς επιμορφώσεις ανά τακτά διαστήματα με τη μέθοδο εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, ενδοσχολικές επιμορφώσεις και ανάπτυξη ομάδων με σύμβουλο Νέων Τεχνολογιών ανά διεύθυνση πρωτοβάθμιας με ρόλο την ενσωμάτωση των ΤΠΕ, είναι κάποια από αυτά που θα κάμψουν τις ανησυχίες συναδέλφων.

Επιπρόσθετα αναγνωρίζεται η ανάγκη για δημιουργία εργαστηρίων ανά περιφέρεια όπου θα γίνεται χρήση , εγκατάσταση, επίδειξη εκπαιδευτικού λογισμικού τόσο από το χώρο του ελεύθερου όσο και εμπορικά. Το ελεύθερο λογισμικό είναι απαραίτητο να μπει στην εκπαίδευση για έναν ουσιαστικό λόγο που αφορά την απεξάρτηση από μεγάλες εταιρείες παραγωγής και διανομής software. Υπάρχει πλέον ένας πραγματικά τεράστιος κατάλογος εκπαιδευτικών προγραμμάτων από το χώρο του ΕΛ/ΛΑΚ και πολλοί συνάδελφοι συνεισφέρουν οικειοθελώς στην ανάπτυξη και μετάφραση πολύ αξιόλογων εφαρμογών.

Ε.Ε.: Κατά την εκτίμησή σας, σε ποιο βαθμό αξιοποιούνται οι σύγχρονες τεχνολογίες στη χώρα μας; Τι βήματα έχουν γίνει και τι να περιμένουμε στο μέλλον;

Α.Τ.: Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει αρκετά βήματα που φέρνουν όλο και πιο κοντά την αλλαγή στις σχολικές αίθουσες. Επιμορφώσεις εκπαιδευτικών, παραγωγή λογισμικών, πρόθεση για δημιουργία αναλυτικών προγραμμάτων εκ μέρους του ΠΙ που θα επιτρέπει την ένταξη των Νέων Τεχνολογιών είναι μερικά από τα θετικά μηνύματα. ¨Όμως η θετική στάση και η διάθεση για αλλαγή δεν μπορούν να έρθουν εύκολα και από κανένα πρόγραμμα παρέμβασης.

Είναι απαραίτητο να βοηθηθούν οι εκπαιδευτικοί στο έργο τους , ώστε να συνεχίσουν να δίνουν τον καλύτερό τους εαυτό στην εκπαίδευση των νέων παιδιών.

Ο Αβραάμ Τριανταφυλλίδης και το σχολικό e-εργαστήριο

Δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε ότι σήμερα όλα τα δημόσια σχολεία της Α/βάθμιας και Β/βάθμιας εκπαίδευσης διαθέτουν εργαστήριο εξοπλισμένο με ηλεκτρονικούς υπολογιστές και κάποιου τύπου σύνδεση στον παγκόσμιο ιστό. Ωστόσο, τα περισσότερα από αυτά τα εργαστήρια χρησιμοποιούνται περιστασιακά και κυρίως στις ώρες που σχετίζονται με την πληροφορική, με αποτέλεσμα να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα. Επιπλέον, αρκετά εργαστήρια δημιουργήθηκαν πριν από κάποια χρόνια, με αποτέλεσμα οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές τους να είναι ξεπερασμένης τεχνολογίας (ένας Η/Υ "παλιώνει" μέσα σε 3-4 χρόνια) και, επομένως, να μη συνεργάζονται με τις περισσότερες σύγχρονες εφαρμογές.

Ο Αβραάμ Τριανταφυλλίδης αναζήτησε λύσεις στο ανοιχτό λογισμικό και την έξυπνη αξιοποίηση της ιδέας των thin clients, που του επέτρεψε να αξιοποιήσει πολύ παλιούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές για ένα σύγχρονο εργαστήριο.

Ο Αβραάμ Τριανταφυλλίδης μας έστειλε αυτή τη συγκεκριμένη πρόταση δικτύωσης και ψηφιακών δικτυακών υπηρεσιών, όπως σχεδιάστηκε για το 2ο Δημοτικό Σχολείο Καλυβίων Αττικής. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι Thin Clients και η παροχή υπηρεσιών από Learning Management Systems σε όσο το δυνατό περισσότερους μαθητές και εκπαιδευτικούς.Κάντε κλικ επάνω στην εικόνα για να δείτε το σχέδιο σε μεγαλύτερο μέγεθος.

Ε.Ε.: Έχουμε συναντήσει προτάσεις για έναν Η/Υ ανά σχολική τάξη, ένα καλά εξοπλισμένο εργαστήριο Η/Υ ανά σχολείο ή ένα φορητό Η/Υ ανά μαθητή. Ποιες από αυτές τις προσεγγίσεις υποστηρίζετε και για πιο λόγο; Πως, περίπου, θα φανταζόσασταν την τάξη του μέλλοντος, από άποψη υλικής υποδομής;

Α.Τ.: Ένα μοντέλο μελλοντικής τάξης θα πρέπει να δίνει λύσεις τόσο σε επίπεδο οργάνωσης και ελέγχου της μαθησιακής πορείας των μαθητών όσο και σε επίπεδο παράδοσης περιεχομένου.

Ιδανική λύση αποτελεί συνδυασμός εργαστηρίου Η/Υ ανά σχολείο , ενός φορητού υπολογιστή (Tablet PC) ανά μαθητή , ασύρματη πρόσβαση στο διαδίκτυο για όλες τις τάξεις και διαδραστικοί πίνακες με υποδομή για τηλεδιασκέψεις / τηλεκπαιδεύσεις.
Για το θέμα του περιεχομένου και της οργάνωσης , λύσεις δίνουν τα συστήματα διαχείρισης μάθησης , όπως το moodle και η ταυτόχρονη χρήση τους από την τάξη με φορητούς υπολογιστές .Υπάρχουν μαθήματα όπως η φυσική ή η μελέτη περιβάλλοντος που ευνοούνται ιδιαίτερα από την εισαγωγή της τεχνολογίας.

Η εργασία με φορητούς υπολογιστές που προσφέρουν ασύρματη δικτύωση και εξαιρετικά χαμηλό βάρος είναι ίσως το ιδανικό μέσο για συλλογή και επεξεργασία δεδομένων από τους μαθητές. Μέχρι πριν λίγο καιρό, το κόστος των φορητών υπολογιστών ήταν απαγορευτικό. Όμως, νέες εξελίξεις όπως το ΧΟ (ο φορητός των $100 One Laptop Per Child), το Classmate 3 της Intel καθώς και μια σειρά άλλων ανακοινώσεων από εταιρείες όπως η Microsoft (Origami) και η AMD, επιτρέπουν την ερευνητική αξιοποίηση των φορητών σε μια προσπάθεια να εντοπίσουμε τα πραγματικά αποτελέσματα της χρήσης τους για ενίσχυση των μαθησιακών αποτελεσμάτων στις Φυσικές Επιστήμες.

Οι φορητοί υπολογιστές επιτρέπουν μεγαλύτερη αυτονομία στο μαθητή και τον εκπαιδευτικό, μια και μπορεί να μεταφερθεί εύκολα σε όλα σχεδόν τα μέρη, τόσο εντός όσο και εκτός σχολικής αίθουσας. Η αξιοποίηση φορητών υπολογιστών με δυνατότητες Tablet PC επιτρέπουν τη χρήση τους ακόμη και από μαθητές που υστερούν στη δακτυλογράφηση όγκου κειμένου. Η χρήση γραφίδας σε συνδυασμό με οθόνη αφής επιτρέπει επίσης την αμεσότερη πρόσβαση στην ίδια την πληροφορία που προβάλλει ο υπολογιστής.

"Το σχολείο μου συμμετείχε σε πιλοτικό πρόγραμμα αξιοποίησης εργαστηρίων βασισμένων στην [...] αρχιτεκτονική [Thin Client]. Το πιλοτικό αυτό πρόγραμμα έδειξε ότι η παραπάνω αρχιτεκτονική με την χρήση Ελεύθερου Λογισμικού Ανοικτού Κώδικα μπορούν να δώσουν σημαντικές λύσεις στην επαναχρησιμοποίηση πεπαλαιωμένων εργαστηρίων ή και στη δημιουργία νέων με ανακυκλωμένους υπολογιστές εξαιρετικά χαμηλού κόστους".

Ε.Ε.: Τι είναι οι Thin Clients; Πως ενημερωθήκατε γι αυτούς και πόσο δύσκολο ήταν να αξιοποιήσετε την ιδέα στο χώρο εργασίας σας; Είναι δυνατό αυτές οι ιδέες να στηριχθούν τεχνικά από τη σχολική κοινότητα ή απαιτείται εξειδικευμένη υποστήριξη;

Α.Τ.: Ένα σύστημα thin client αποτελείται από έναν εξυπηρετητή (server) και πλήθος πελατών (clients) που συνδέονται, μέσω δικτύου, στον εξυπηρετητή για την παροχή υπηρεσιών (εκτέλεση εφαρμογών, υπηρεσίες συστήματος, τηλεματικές υπηρεσίες κ.λπ.). Ο εξυπηρετητής είναι (χωροταξικά) τοπικός ή απομακρυσμένος.

Οι πελάτες διακρίνονται σε δύο κατηγορίες:
α) Σε thin client συστήματα, στα οποία οι πελάτες είναι χωρίς τοπικό αποθηκευτικό μέσο (diskless) και
β) σε αυτά που οι πελάτες διαθέτουν τοπικό αποθηκευτικό μέσο.

Και στις δύο περιπτώσεις οι εφαρμογές τις οποίες αιτείται ο πελάτης εκτελούνται στον εξυπηρετητή και μόνο η έξοδος της οθόνης αποτελεσμάτων δρομολογείται προς τον πελάτη. Στην πρώτη κατηγορία (α) συστημάτων εκτός από την εκτέλεση των εφαρμογών, ο πελάτης ξεκινά την εκτέλεση του λειτουργικού συστήματος από τον εξυπηρετητή (μέσω διαδικασίας netboot).
Στην δεύτερη κατηγορία (β) συστημάτων οι πελάτες μπορούν να είναι πλήρη, αυτόνομα υπολογιστικά συστήματα, τα οποία διαθέτουν το δικό τους λειτουργικό σύστημα και συνδέονται στον εξυπηρετητή μόνο για την εκτέλεση των εφαρμογών.

Τα πλεονεκτήματα που παρουσιάζει η λύση thin client είναι συνοπτικά τα εξής:

• Μείωση του κόστους προμήθειας πλήρους εργαστηριακού εξοπλισμού
  
• Χαμηλότερα κόστη διαχείρισης
  
• Απλοποίηση των διαδικασιών διαχείρισης [κεντρική διαχείριση συστήματος]
  
• Απλοποίηση των διαδικασιών συντήρησης
  
• Μείωση του κόστους συντήρησης
  
• Διευκόλυνση εφαρμογής πολιτικών ασφάλειας
  
• Χαμηλότερα κόστη υλικού
  
• Χαμηλότερη ενεργειακή κατανάλωση
  
• Αποθάρρυνση κλοπής λόγω αχρηστίας των διακριτών μονάδων εξοπλισμού
  
• Περιορισμένη δέσμευση εύρους ζώνης
  
• Άμεση διάθεση εφαρμογών προς τους χρήστες
  
• Ανεξαρτησία εφαρμογών από υλικό
  
• Αξιοποίηση παλαιότερης τεχνολογίας λειτουργικού εξοπλισμού
  
• Αύξηση του μέσου όρου ζωής ενός υπολογιστικού συστήματος
  
• Χρήση λογισμικού από οποιοδήποτε σημείο και σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή.
  

Το σχολείο μου συμμετείχε σε πιλοτικό πρόγραμμα αξιοποίησης εργαστηρίων βασισμένων στην παραπάνω αρχιτεκτονική. Αποτελούσε και το μοναδικό δημοτικό. Τα υπόλοιπα σχολεία ήταν ΓΕΛ, Γυμνάσια, ΕΠΑΛ, ΣΕΚ και ενιαία Λύκεια. Το πιλοτικό αυτό έδειξε ότι η παραπάνω αρχιτεκτονική με την χρήση Ελεύθερου Λογισμικού Ανοικτού Κώδικα μπορούν να δώσουν σημαντικές λύσεις στην επαναχρησιμοποίηση πεπαλαιωμένων εργαστηρίων ή και στη δημιουργία νέων με ανακυκλωμένους υπολογιστές εξαιρετικά χαμηλού κόστους.

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν και οδηγίες αναρτημένες στο sch.gr για το στήσιμο ενός τέτοιου εργαστηρίου , αλλά και οδηγίες για την εγκατάσταση λειτουργικού συστήματος που ανήκει στο χώρο του ελεύθερου λογισμικού όπως το ububtu.

Ε.Ε.: Τελικά η λύση με τους Thin Clients τι βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα είχε;

Α.Τ.: Η λύση αυτή ήταν ο μοναδικός τρόπος για την απόκτηση εργαστηρίου μιας και το σχολείο ήταν καινούριο και δεν διέθετε κανένα εξοπλισμό. Χρησιμοποιήθηκαν υπολογιστές 10ετίας από μία δωρεά και με έναν server στήθηκε το αρχικό εργαστήριο. Για την εξοικονόμηση χρημάτων και όχι μόνο στραφήκαμε στο χώρο του ελεύθερου λογισμικού ως λύση για το λειτουργικό σύστημα και τις εκπαιδευτικές εφαρμογές που θα “έτρεχαν” οι σταθμοί εργασίας. Έτσι δε χρειάστηκε να πληρώσουμε τίποτα για απόκτηση αδειών χρήσης. Εγκαταστήσαμε πολύ αξιόλογα προγράμματα όπως η σουίτα γραφείου Open Office.

Τα λογισμικά αυτά ανήκουν στην κατηγορία των λογισμικών ανοικτού τύπου και δεν έχουν συγκεκριμένη χρήση, όμως μπορούν να αξιοποιηθούν ανάλογα με το συγκείμενο. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν λογισμικά όπως:

• Επεξεργαστής Κειμένου. Οι μαθητές μπορούν να συντάσσουν εκθέσεις ή αναφορές σχετικά με ένα θέμα που εξετάζουν. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν επίσης για συμπλήρωση ασκήσεων σε ψηφιακή μορφή, με ή χωρίς πολυμεσικά στοιχεία (π.χ. ήχος, video, εικόνα, αλληλεπίδραση).
  
• Πρόγραμμα παρουσιάσεων. Με το πρόγραμμα αυτό οι μαθητές μπορούν να δημιουργήσουν τις δικές του παρουσιάσεις ώστε να μοιραστούν με άλλους μαθητές (ή και με άλλους ενδιαφερόμενους) τα συμπεράσματα και τις παρατηρήσεις τους. Τα προγράμματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και στα πλαίσια ομαδικών εργασιών (projects) για θέματα που τους αναθέτει ο εκπαιδευτικός (π.χ. προβλήματα που αντιμετωπίζει το περιβάλλον).
  
• Φύλλα υπολογισμού. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για καταγραφή δεδομένων από παρατηρήσεις, έλεγχο μεταβλητών και δημιουργία γραφικών παραστάσεων.
  

Ακόμη λογισμικά προσομοιώσεων. Τα λογισμικά αυτά αποδίδουν τη λειτουργία ενός συστήματος ή ενός φαινομένου. Σε κάθε λογισμικό που ανήκει στην κατηγορία αυτή υπάρχουν πάντοτε αντιστοιχίες αλλά και αναντιστοιχίες με το πραγματικό (υπό εξέταση) φαινόμενο. Σ’αυτά ανήκουν:

• Celestia. Προσομοίωση με αλληλεπίδραση του ηλιακού συστήματος
  
• Space Shuttle Simulator. Επιτρέπει την οργάνωση αποστολών με το διαστημόπλοιο της NASA.
  
• ChemCollective. Επιτρέπει την πραγματοποίηση πειραμάτων που συνήθως απαιτούν εργαστήριο χημείας.
  
• Crocodile Clips Elementary. Δημιουργία ηλεκτρικών κυκλωμάτων
  
• Virtual Lab Light. Μελέτη της διάδοσης του φωτός με αλληλεπίδραση
  
• Virtual Lab Electricity. Δημιουργία ηλεκτρικών κυκλωμάτων.
  

Όλα τα πιο πάνω λογισμικά μπορούν να εξασφαλισθούν χωρίς κόστος από το διαδίκτυο μια και ανήκουν στο χώρο των Freeware ή του Aνοικτού/Ελεύθερου Λογισμικού.

Τέλος λογισμικά εννοιολογικής χαρτογράφησης (Mind Mapping Tools). Τα πακέτα αυτά επιτρέπουν την οργάνωση της σκέψης και τη διασύνδεση εννοιών (δημιουργία εννοιογραμμάτων). Στα πακέτα αυτά ανήκουν τα:

• Kidspiration. Πακέτο διαμορφωμένο ειδικά για μαθητές δημοτικού
  
• Inspiration. Ένα πιο σύνθετο πακέτο με περισσότερες δυνατότητες από το Kidspiration
  
• CMapTools. Λογισμικό δημιουργίας εννοιογραμμάτων που ανήκει στο χώρο του Ανοικτού/Ελεύθερου Λογισμικού
  
• SMART Ideas. Λογισμικό που συνήθως συνοδεύει τους διαδραστικούς πίνακες SMARTBoard. Τρέχει σε όλες τις πλατφόρμες (MacOS X, Windows, Linux)
  

"Χρησιμοποιήθηκαν υπολογιστές 10ετίας από μία δωρεά και με έναν server στήθηκε το αρχικό εργαστήριο. Για την εξοικονόμηση χρημάτων και όχι μόνο στραφήκαμε στο χώρο του ελεύθερου λογισμικού ως λύση για το λειτουργικό σύστημα και τις εκπαιδευτικές εφαρμογές που θα “έτρεχαν” οι σταθμοί εργασίας. Έτσι δε χρειάστηκε να πληρώσουμε τίποτα για απόκτηση αδειών χρήσης. Εγκαταστήσαμε πολύ αξιόλογα προγράμματα όπως η σουίτα γραφείου Open Office" μας λέει ο κος Τριανταφυλλίδης για το εργαστήριο του σχολείου του.

Ε.Ε.: Σε τι προβλήματα σας έδωσε λύση η υιοθέτηση λύσεων ελεύθερου λογισμικού και λογισμικού ανοιχτού κώδικα;

Α.Τ.: Η εγκατάσταση δικτύου σε αρχιτεκτονική thin client και η υιοθέτηση ελεύθερου λογισμικού πέρα από το γεγονός ότι αποτελούν πολύ καλές λύσεις ειδικά για το δημόσιο σχολείο, λόγω έλλειψης χρηματοδότησης, βασίζονται σε μία φιλοσοφία.

Η φιλοσοφία αυτή θέλει την εκπαίδευση ανοικτή και προσβάσιμη σε όλους , τα προϊόντα εκπαιδευτικής τεχνολογίας να φτάνουν στους μαθητές όλων των σχολείων και ακόμα όλοι οι μαθητές να λαμβάνουν ισότιμα υψηλή και ποιοτική εκπαίδευση.

Ε.Ε.: Τι δυσκολίες αντιμετωπίσατε κατά τη χρήση του ελεύθερου λογισμικού; Πιστεύετε ότι είναι ρεαλιστικά δυνατό να χρησιμοποιηθεί εκτεταμένα το ελεύθερο λογισμικό στην ελληνική εκπαίδευση;

Α.Τ.: Δεν υπάρχουν ιδιαίτερες δυσκολίες. Το αποδεικνύουν περίτρανα οι μαθητές μας που τα τελευταία 3 χρόνια , πριν την αναβάθμιση του εργαστηρίου, εργάζονταν σε ένα περιβάλλον με λειτουργικό σύστημα linux ubuntu και εφαρμογές από το χώρο του ελεύθερου λογισμικού. Η κοινότητα που δραστηριοποιείται σε αυτό τον τομέα εργάζεται εντατικά και ήδη έχουν γίνει μεγάλα βήματα στην επέκταση και χρήση του ΕΛ/ΛΑΚ.

Αν χώρες όπως η ΠΓΔΜ , αλλά και πολλές άλλες της Δυτικής Ευρώπης (Ισπανία /Καταλωνία) έχουν ενσωματώσει σε πολύ μεγάλο βαθμό το ελεύθερο λογισμικό στο εκπαιδευτικό τους σύστημα δε βλέπω γιατί να μην είναι ρεαλιστικό η εξάπλωση και χρήση του στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.

Ε.Ε.: Υπάρχουν διάφορα είδη λογισμικού που μπορούν να αξιοποιηθούν στην εκπαίδευση (υπερμεσικές εφαρμογές, εργαλεία e-learning, συστήματα αυτό-αξιολόγησης, εργαλεία παρουσίασης και υποστήριξης του μαθήματος, κ.α.). Σε τι από αυτά έχετε εμπειρία και τι θα προτείνατε στους συναδέλφους σας;

Α.Τ.: Όλα τα παραπάνω που αναφέρετε πράγματι αποτελούν εργαλεία που ανήκουν σε διάφορες κατηγορίες λογισμικών. Από τα λογισμικά ανοικτού τύπου έως στα λογισμικά κλειστού τύπου, τα λογισμικά προσομοιώσεων, μοντελοποίησης, εννοιολογικής χαρτογράφησης, γενικής χρήσης , εργαλεία web2 , LMS (Learning management System) κ.ά. υπάρχει ένας μεγάλος χώρος για να μπορέσει ο εκπαιδευτικός ανάλογα με τις ανάγκες της τάξης του κάθε φορά , αλλά και τις δικές του, να χρησιμοποιήσει εκείνα τα εργαλεία που θα τον φέρουν πιο κοντά στην πραγματοποίηση των εκπαιδευτικών του στόχων.

Ε.Ε.: Τι δυνατότητες προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία πληροφορικής και επικοινωνιών στην εύρεση και σύνταξη εκπαιδευτικού υλικού, στην προετοιμασία για το μάθημα, κλπ.;

Α.Τ.: Οι Νέες Τεχνολογίες , όπως επικράτησαν να λέγονται , παρόλο που δεν είναι πλέον και τόσο νέες, έχουν φτάσει σε ένα ώριμο πλέον σημείο που μπορούν να προσφέρουν στον εκπαιδευτικό πολλές ευκολίες στην οργάνωση του μαθήματος και την εύρεση εκπαιδευτικού υλικού. Επίσης συγγραφικά εργαλεία υπάρχουν πολλά τόσο από το χώρο του ΕΛ/ΛΑΚ όσο και εμπορικά. Πολλά από αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν εκτός της δημιουργίας ασκήσεων και σε διαδικασίες αξιολόγησης μαθητών.

Οι Διαδραστικός πίνακας του 2ου Δημοτικού Καλυβίων Αττικής

Δεν είναι η πρώτη φορά που αναφερόμαστε στο 2ο Δημοτικό Σχολείο Καλυβίων Αττικής, ένα από τα πρώτα σχολεία στην Ελλάδα που εγκατέστησε διαδραστικό πίνακα, και απ' ότι φαίνεται δεν θα είναι ούτε η τελευταία, καθώς το σχολείο εξελίσσει συνεχώς την τεχνολογική του υποδομή. Εμείς ζητήσαμε από τον Αβραάμ Τριανταφυλλίδη, δάσκαλο στο σχολείο, να μας παραχωρήσει μία συνέντευξη για το 2ο Δημοτικό Καλυβίων το διαδραστικό πίνακα και τη διδασκαλία με Τ.Π.Ε.

Ο κος Τριανταφυλλίδης έχει αναπτύξει πολύπλευρη δραστηριότητα στο χώρο των Νέων Τεχνολογιών στην Α/βάθμια εκπαίδευση: έχει να επιδείξει συμμετοχές σε συνέδρια, πρότυπη δημιουργία ηλεκτρονικών μαθημάτων, ενασχόληση με τη χρήση φορητών Η/Υ στην εκπαιδευτική αίθουσα, συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστουτούτο και συμμετοχή στην ομάδα για την ένταξη του μαθητικού υπολογιστή ( project OLPC ), ενώ είναι ένα από τους δημιουργούς της ομάδας "Μάθησις". Δεσμευόμαστε, λοιπόν, να αναφερθούμε σε περισσότερες πτυχές της δραστηριότητάς του σε επόμενα δημοσιεύματα.

"Είχα την τύχη φέτος κατά το σχολικό έτος 2008-2009 να εργαστώ με διαδραστικό πίνακα εκτός από το εργαστήριο και καθημερινά μέσα στην τάξη μου. Η διαφορά της καθημερινής από την περιστασιακή χρήση είναι τεράστια. Γίνεται μέρος του μαθήματος , μέρος της τάξης και οι μαθητές το αντιμετωπίζουν ως εργαλείο . Μετά τον αρχικό ενθουσιασμό έρχεται η πραγματική χρήση και αξιοποίησή του." μας λέει ο Αβραάμ Τριανταφυλλίδης, δάσκαλος στο 2ο Δημοτικό Καλυβίων Αττικής.

Ε.Ε.: Πως ήρθατε σε επαφή με τους διαδραστικούς πίνακες, ποιες ήταν οι πρώτες σας εντυπώσεις και τι εμπειρία έχετε από τη χρήση τους;

Α.Τ.: Για τη χρήση διαδραστικών πινάκων στην εκπαίδευση, έμαθα για πρώτη φορά πριν από τέσσερα χρόνια σε ένα συνέδριο για τις Νέες Τεχνολογίες. Από την πρώτη στιγμή διαφάνηκε η αξία αυτού του μέσου. Ένας εντυπωσιακός πίνακας που θα άλλαζε τις ισορροπίες μέσα στην τάξη, ήταν οι αρχικές μου σκέψεις. Η πορεία δε με διέψευσε, αντίθετα σχεδόν καθημερινά ανακαλύπτω νέους τρόπους και δρόμους στη χρήση του.

Με προσφορά του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων αγοράστηκε πριν τέσσερα περίπου χρόνια ένας διαδραστικός πίνακας και τοποθετήθηκε στο εργαστήριο Ηλεκτρονικών Υπολογιστών του Σχολείου μας. Η ηθική και οικονομική συμπαράσταση επίσης του Δήμου Καλυβίων , γονέων του σχολείου , αλλά και απλών δημοτών , επέτρεψαν να δημιουργηθεί ένας χώρος εξοπλισμένος, κατάλληλος για διδασκαλία με σύγχρονα μέσα.

Ο πίνακας σε συνδυασμό με κατάλληλο λογισμικό και εφαρμογές χρησιμοποιείται σχεδόν από το σύνολο των μαθητών του σχολείου.

Ε.Ε.: Ποια πλεονεκτήματα και ποια μειονεκτήματα εντοπίζετε στη χρήση του διαδραστικού πίνακα στη σχολική αίθουσα;

Α.Τ.: Τα πλεονεκτήματα από τη χρήση διαδραστικών πινάκων μέσα σε σχολική αίθουσα είναι πολλά. Όσες περισσότερες δυνατότητες αυτών των πινάκων αξιοποιούνται, τόσο περισσότερα είναι και τα οφέλη.

Παρουσίαση μαθήματος με δραστηριότητες και πολυμεσικό υλικό, εύκολη και γρήγορη οργάνωση πορείας διδασκαλίας, αποθήκευση και διαμοιρασμό των σημειώσεων του δασκάλου σε μαθητές που τυχαίνει να λείπουν, συνεργασία μαθητών πάνω σε διαδραστικές εφαρμογές φτιαγμένες για τις ανάγκες του συγκεκριμένου μαθήματος κάθε φορά, άμεση σχέση με το περιεχόμενο μέσω της αφής και δυνατότητες προβολής περιεχομένου από το διαδίκτυο είναι μερικά από τα πλεονεκτήματα που κάνουν την καθημερινότητα στην τάξη να αλλάζει και τους μαθητές ενεργούς εταίρους στη διαδικασία μάθησης.

Η εισαγωγή του σε μία τάξη δεν επιφέρει αυτόματα και αλλαγές. Απαιτείται αλλαγή στάσης των εκπαιδευτικών, υιοθέτηση μεθόδων που συνάδουν με τις νεότερες θεωρίες μάθησης και επιπλέον χρόνος διαθέσιμος και διάθεση. Εάν η διδασκαλία συνεχίσει να γίνεται παραδοσιακά , αλλά με νέα μέσα ουσιαστικά δεν έχει αλλάξει τίποτα. Στόχος δεν είναι ο εντυπωσιασμός , αλλά η υιοθέτηση των καλύτερων πρακτικών από διάφορες μεθόδους στα πλαίσια της μικτής μάθησης (blended learning ).

Ε.Ε.: Σε ποιο βαθμό μπορούν, κατά τη γνώμη σας, να χρησιμοποιηθούν οι διαδραστικοί πίνακες στις αίθουσες των ελληνικών Δημόσιων σχολείων; Είναι δυνατή και επιθυμητή η οριστική αντικατάσταση του παραδοσιακού μαυροπίνακα από τους διαδραστικούς;

Α.Τ.: Είχα την τύχη φέτος κατά το σχολικό έτος 2008-2009 να εργαστώ με διαδραστικό πίνακα εκτός από το εργαστήριο και καθημερινά μέσα στην τάξη μου. Η διαφορά της καθημερινής από την περιστασιακή χρήση είναι τεράστια. Γίνεται μέρος του μαθήματος , μέρος της τάξης και οι μαθητές το αντιμετωπίζουν ως εργαλείο . Μετά τον αρχικό ενθουσιασμό έρχεται η πραγματική χρήση και αξιοποίησή του.

Για όσους εργαστούν με διαδραστικούς πίνακες ο μαυροπίνακας πλέον αποτελεί παρελθόν. Τα ενσωματωμένα εργαλεία για τα μαθηματικά, οι χάρτες και το πλήθος εικόνων και δραστηριοτήτων που υποστηρίζουν τα λογισμικά που συνοδεύουν τον πίνακα τον κάνουν απαραίτητο για μια σύγχρονη διδασκαλία. Κάτω από αυτό το πρίσμα θεωρώ ότι είναι αναγκαίο να προχωρήσει η αντικατάσταση των πινάκων στις σχολικές αίθουσες. Αυτό βέβαια αποτελεί απόφαση κεντρική , σχετίζεται με οικονομικά δεδομένα με κονδύλια για την παιδεία γενικότερα και είναι κάτι που θα μπορούσε να εφαρμοστεί σταδιακά. Το δημόσιο πρωτοβάθμιο σχολείο μπορεί να γίνει ανταγωνιστικό εάν αξιοποιήσει το ανθρώπινο δυναμικό του και τις εξελίξεις στον τομέα της τεχνολογίας.

"Οι διαδραστικοί πίνακες δεν απαιτούν εξειδικευμένη επιμόρφωση ούτε καν ιδιαίτερες γνώσεις. Αρκετές χιλιάδες δάσκαλοι έχουν επιμορφωθεί εξάλλου τόσο στις βασικές δεξιότητες όσο και στην εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση. Η στάση του δασκάλου όμως είναι αυτή που θα επιτρέψει την ομαλή εισαγωγή τους στην τάξη."

Ε.Ε.: Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, το πιο εντυπωσιακό ή το πιο χρήσιμο χαρακτηριστικό των διαδραστικών πινάκων;

Α.Τ.: Το εντυπωσιακότερο και πιο χρήσιμο χαρακτηριστικό πινάκων αφής είναι το γεγονός ότι βοηθούν και ενθαρρύνουν τους μαθητές να συμμετέχουν ενεργά στη διδακτική πράξη. Αποκτούν ιδιαίτερη σχέση με το περιεχόμενο καθώς αλληλεπιδρούν μαζί του. Σε ένα επόμενο επίπεδο το συνδιαμορφώνουν με το δάσκαλο. Κατά την εφαρμογή μέσα στην τάξη αξιοποιήθηκαν τα καινοτόμα χαρακτηριστικά του διαδραστικού πίνακα που είναι η δυνατότητα συμμετοχής όλης της τάξης και η μαθησιακή διαδικασία που υλοποιείται με την αλληλεπίδραση μαθητή – υπολογιστή -εκπαιδευτικού, όπου οι ρόλοι είναι διακριτοί και “ισοδύναμοι”. Η συνεργατική προσέγγιση, η δημιουργική κινητοποίηση των μαθητών, η αποτελεσματική ανταπόκριση με απαντήσεις που θα δοθούν μέσα από συζήτηση και όχι με τυχαία κλικ πάνω στην οθόνη, η ενεργητική εμπλοκή αποτελούν επίσης χαρακτηριστικά που αξιοποιήθηκαν από τη χρήση του διαδραστικού πίνακα στη διδακτική πράξη.

Το μάθημα που επιτυγχάνεται με το διαδραστικό πίνακα ενεργοποιεί όλη την τάξη, συγκεντρώνει την προσοχή και ενισχύει τη διάδραση με τον εκπαιδευτικό, σε αντίθεση με την εργασία στην οθόνη του υπολογιστή που περιορίζει την παρέμβαση του δασκάλου, εξαλείφει την απομόνωση από τους συμμαθητές, επιτρέπει την αμφίδρομη επικοινωνία και ενθαρρύνει μεγαλύτερη διάδραση μεταξύ τους. Με το διαδραστικό πίνακα ενισχύεται η κοινωνική μάθηση, όπως προσδιορίζεται από τον εποικοδομισμό, όπου η έννοια του κοινωνικού μαθητή ορίζεται από την ενεργή συμμετοχή του, η οποία αποτελεί το κλειδί στη δόμηση της γνώσης. Ο μαθητής επιλέγει και διαμορφώνει τις πληροφορίες, κάνει υποθέσεις, έτσι ώστε να λάβει αποφάσεις και να δομήσει τη γνώση. Με αυτόν τον τρόπο ενθαρρύνεται η προσοχή, η συμμετοχή και η διάδραση των μαθητών και βελτιώνονται οι επιδόσεις τους.

Ε.Ε.: Η χρήση των διαδραστικών πινάκων αρχίζει να αποτελεί αίτημα αρκετών εκπαιδευτικών. Με βάση την εμπειρία σας, οι εκπαιδευτικοί που δεν είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία είναι έτοιμοι να χρησιμοποιήσουν διαδραστικούς πίνακες ή απαιτείται η επιμόρφωσή τους;

Α.Τ.: Το αν ο διαδραστικός πίνακας ή και οποιοδήποτε άλλο μέσο χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά ή όχι έχει να κάνει με τον ίδιο τον εκπαιδευτικό. Κανένα μέσο δεν είναι αποτελεσματικό εάν ο εκπαιδευτικός που θα το χρησιμοποιήσει δεν “πειστεί” για την προστιθέμενη αξία που έχει σε σχέση με παραδοσιακά μέσα.

Οι διαδραστικοί πίνακες δεν απαιτούν εξειδικευμένη επιμόρφωση ούτε καν ιδιαίτερες γνώσεις. Αρκετές χιλιάδες δάσκαλοι έχουν επιμορφωθεί εξάλλου τόσο στις βασικές δεξιότητες όσο και στην εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση. Η στάση του δασκάλου όμως είναι αυτή που θα επιτρέψει ή όχι την ομαλή εισαγωγή τους στην τάξη.

Ε.Ε.: Με βάση την εμπειρία σας, τι επίδραση αναμένεται έχει η αξιοποίηση μέσων Πληροφορικής και Επικοινωνιών στη διάθεση και το ενδιαφέρον των μαθητών;

Α.Τ.: Η καλή διάθεση και το ενδιαφέρον των μαθητών για το σχολείο είναι το ζητούμενο και ταυτόχρονα και το στοίχημα του εκπαιδευτικού. Η χρήση τεχνολογίας και συνεργατικών περιβαλλόντων μάθησης μπορούν να ενισχύσουν το ενδιαφέρον των μαθητών , να ενεργοποιήσουν τη θέλησή τους και το σημαντικότερο να προσελκύσουν δημιουργικά τους νέους μαθητές.

Ακόμα οι δεξιότητες που αποκτώνται μαζί με τους μαθησιακούς στόχους που επιτυγχάνονται φέρνουν πιο κοντά τους μαθητές μας στην έννοια του αυριανού πολίτη .

Η Ε. Γρουσουζάκου από το e-yliko για τις ΤΠΕ στην εκπαίδευση

Γνωρίζαμε την Ευφροσύνη Γρουσουζάκου από την εργασία που παρουσίασε με τη Βασιλική Νιάρου στο 4ο συνέδριο εκπαιδευτικών της Σύρου σχετικά με τη χρήση των διαδραστικών πινάκων στην τάξη. Επικοινωνήσαμε μαζί της για να πληροφορηθούμε πως εργάζεται στην εκπαιδευτική πύλη του Υπουργείου Παιδείας www.e-yliko.gr. Δέχτηκε να μας παραχωρήσει μία συνέντευξη σχετικά με τους διαδραστικούς πίνακες, το e-yliko, τη χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού και ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού στη δημόσια εκπαίδευση, την ετοιμότητα των εκπαιδευτικών όσον αφορά στις Τεχνολογίες Επικοινωνιών και Πληροφορικής.

Η Ε. Γρουσουζάκου παρουσιάζει την Εκπαιδευτική Πύλη του Υπουργείου παιδείας σε εκδήλωση στο μουσείο Ηρακλειδών. "Η Εκπαιδευτική Πύλη απευθύνεται σε Εκπαιδευτικούς. Έχει μεγάλη επισκεψιμότητα (αρκετές χιλιάδες ανά μήνα). Βέβαια οι Εκπαιδευτικοί χρειάζονται παραπάνω ενθάρρυνση και πρέπει να τους δοθούν κίνητρα, ώστε να καταθέτουν προτάσεις διδασκαλίας. Όσο η Εκπαιδευτική Πύλη γεμίζει από εκπαιδευτικό υλικό τόσο οι Εκπαιδευτικοί θα βρίσκουν στην Εκπαιδευτική Πύλη την πρόταση διδασκαλίας που χρειάζονται."

Ε.Ε.: Θα θέλατε να μας πείτε μερικά πράγματα για τον εαυτό σας;

E.Γ.:Γεννήθηκα και μεγάλωσα στο Πεταλίδι Μεσσηνίας, ένα παραθαλάσσιο χωριό 1300 περίπου κατοίκων κοντά στην Καλαμάτα, όπου πήγα σχολείο μέχρι τη Β΄Λυκείου. Τελείωσα τη Γ΄Λυκείου στην Καλαμάτα γιατί δεν υπήρχε η δέσμη θετικής κατεύθυνσης που ήθελα να ακολουθήσω στο Λύκειο του χωριού μου. Το 1995 πήρα πτυχίο στη Φυσική από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το 1998 ολοκλήρωσα το μεταπτυχιακό μου στα Προηγμένα Πληροφοριακά Συστήματα από το ίδιο πανεπιστήμιο, ενώ το 2000 ολοκλήρωσα το Μεταπτυχιακό "Τεχνογλωσία" (ειδίκευση "Γλωσσική Τεχνολογία" - διατμηματικό Φιλολογίας του Ε.Κ.Π.Α. και των Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχ. Η/Υ του Ε.Μ.Π.).

Από το 1999 έως το 2004 εργάστηκα ως προγραμματίστρια στο Δημοσιογραφικό Οργανισμό Λαμπράκη. Ως προς την Εκπαίδευση, έχω διδάξει τρία χρόνια ως καθηγήτρια πληροφορικής: 1998-1999 στο 3ο απογευματινό Τ.Ε.Ε Αγίων Αναργύρων, 2002-2003 στο 1ο Εσπερινό Τ.Ε.Ε Περιστερίου, 2004-2005 υπηρέτησα ως μόνιμη καθηγήτρια πληροφορικής στο Γυμνάσιο και Λύκειο Κορώνης Μεσσηνίας. Διορίστηκα με τις εξετάσεις του ΑΣΕΠ που έδωσα το 2002.
Το σχολικό έτος 2005-2006 υπηρέτησα με απόσπαση στο 1ο γραφείο Γ΄Αθήνας. Τα τρία τελευταία χρόνια εργάζομαι με απόσπαση στην Εκπαιδευτική Πύλη του Υπουργείου Παιδείας http://www.e-yliko.gr. Πρόκειται για τον επίσημο δικτυακό τόπο του Υπουργείου Παιδείας που συγκεντρώνει εκπαιδευτικό υλικό και λογισμικό. Το αντικείμενο της εργασίας μου είναι τεχνική υποστήριξη και διαχείριση του υλικού που αναρτάται στο δικτυακό τόπο.

Ε.Ε.:Έχετε συμμετάσχει σε εκδηλώσεις και συνέδρια που αφορούσαν την αξιοποίηση των τεχνολογιών στην εκπαίδευση. Ποια είναι αυτά τα συνέδρια και τι, περίπου, παρουσιάσατε εσείς εκεί;

Ε.Γ.: Ως μέλος της Δικτυακής Εκπαιδευτικής Πύλης έχω λάβει μέρος σε εκδηλώσεις που προωθούν τις ΤΠΕ στην Εκπαίδευση. Σας παραπέμπω στη σελίδα εκδηλώσεων της ΔΕΠ.

Μια πρωτοβουλία του προϊσταμένου της Εκπαιδευτικής Πύλης την περίοδο 2007-2008 ήταν η συνδιοργάνωση ημερίδων με διάφορες ειδικότητες εκπαιδευτικών όπως καθηγητών ξένων γλωσσών, φιλολόγων, φυσικών, χημικών, πληροφορικών κ.α. με θέμα την αξιοποίηση των ΤΠΕ στην Εκπαίδευση και πώς η Εκπαιδευτική Πύλη μπορεί να συμβάλει σε αυτό.
Εγώ στις εισηγήσεις που έκανα παρουσίασα τις νέες δυνατότητες της Εκπαιδευτικής Πύλης, η οποία είναι πλέον δυναμική και δίνει τη δυνατότητα στο χρήστη Εκπαιδευτικό να καταχωρίσει εκπαιδευτικό υλικό ή να αναζητήσει εκπαιδευτικό υλικό και λογισμικό προκειμένου να σχεδιάσει ένα μάθημα διαδραστικό, το οποίο θα αξιοποιεί με τον καλύτερο τρόπο τις νέες τεχνολογίες, εφαρμόζοντας σύγχρονες μεθόδους μάθησης που υποδεικνύουν ο μαθητής να ανακαλύπτει τη γνώση μέσα από δραστηριότητες με το δάσκαλο βοηθό στην αναζήτηση της γνώσης και όχι πάροχο της γνώσης. Συγκεκριμένα έκανα παρουσίαση στις εξής εκδηλώσεις:

• 14-12-2007 (Αθήνα) Η Πληροφορική και οι ΤΠΕ στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Συνδιοργάνωση του Γραφείου ΔΕΠ με την Πανελλήνια Ένωση Καθηγητών Πληροφορικής (ΠΕΚΑΠ)
  
• 9-11-2008 (Λιβαδειά) Η Δικτυακή Εκπαιδευτική Πύλη και οι Νέες Τεχνολογίες - Αρωγοί στη Σύγχρονη Εκπαίδευση Στην ημερίδα αυτή μίλησε και ο υπουργός Παιδείας.
  
• 4-10-2008 (Κομοτηνή) Ημερίδα Ενημέρωσης Εκπαιδευόμενων για το έργο "Εξ αποστάσεως Ασύγχρονη Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών για Διδασκαλία Μαθημάτων"
  
• 4-6 Μαΐου 2007 (Σύρος) 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο των Εκπαιδευτικών για τις ΤΠΕ "Αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στη Διδακτική Πράξη" «Ο διαδραστικός πίνακας στην Εκπαίδευση» Συγγραφείς: Νιάρρου Βασιλική, Γρουσουζάκου Ευφροσύνη

Ε.Ε.:Πως ήρθατε σε επαφή με τους διαδραστικούς πίνακες, ποιες ήταν οι πρώτες σας εντυπώσεις και τι εμπειρία έχετε από τη χρήση τους;

Ε.Γ.: Ήρθα σε επαφή με διαδραστικό πίνακα για πρώτη φορά στις Πανελλήνιες εξετάσεις του 2006, όταν ήμουν μέλος της λυκειακής επιτροπής ενός ιδιωτικού σχολείου. Θέλησα να ρωτήσω τον πληροφορικό του σχολείου για τον τρόπο που διδάσκεται το μάθημα της πληροφορικής και για τα μέσα που διαθέτουν. Αυτός με ξενάγησε στην ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα του διέθετε διαδραστικό πίνακα και ατομικό εξοπλισμό δηλ. ΗΥ σε κάθε θρανίο. Μου έδειξε πώς τον χρησιμοποιούσαν κυρίως στο μάθημα της πληροφορικής αλλά και σε άλλα μαθήματα όταν αυτά προσφέρονταν για μια διαδραστική διδασκαλία.
Πραγματικά εντυπωσιάστηκα και σκέφτηκα πώς σε όλα τα παιδιά αξίζει να έχουν την εμπειρία μιας διδασκαλίας που να κάνει τη μάθηση προσωπική τους υπόθεση και που θα τους δώσει την ευκαιρία να συνεργαστούν και να αναπτύξουν τις ικανότητες και τα ταλέντα τους που ίσως αλλιώς να έμεναν κρυμμένα και αναξιοποίητα.
Επίσης στην εκδήλωση της Εκπαιδευτικής Πύλης 14-12-2007 (Αθήνα) με θέμα «Η Πληροφορική και οι ΤΠΕ στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση» (Συνδιοργάνωση του Γραφείου ΔΕΠ με την Πανελλήνια Ένωση Καθηγητών Πληροφορικής (ΠΕΚΑΠ)) που ανέφερα παραπάνω , είχε στηθεί ένας διαδραστικός πίνακας με σκοπό να ευαισθητοποιήσει τους εκπαιδευτικούς στην αξία της χρήσης των διαδραστικών πινάκων στα σχολεία.

Ε.Ε.:Στο 4ο συνέδριο της Σύρου (το 2007) παρουσιάσατε τους «διαδραστικούς πίνακες στην εκπαίδευση». Πως έγινε αυτό; Θα μας πείτε την ιστορία;

Ε.Γ.: Η ιδέα να παρουσιάσουμε μαζί με τη συνάδελφό μου Βασιλική Νιάρρου στο 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο των Εκπαιδευτικών για τις ΤΠΕ στη Σύρο τους διαδραστικούς πίνακες ανήκει στον προϊστάμενο της Εκπαιδευτικής Πύλης εκείνη την περίοδο. Το σκεπτικό μας ήταν ότι το εκπαιδευτικό υλικό και λογισμικό που διαθέταμε από την Εκπαιδευτική Πύλη θα μπορούσε να εφαρμοστεί και να αξιοποιηθεί κατά τον καλύτερο τρόπο μέσα στην τάξη αν υπήρχε το κατάλληλο μέσο. Αυτό το μέσο είναι σίγουρα ο διαδραστικός πίνακας, ο οποίος μπορεί να γίνει ο πυρήνας της διδασκαλίας που προωθεί την ομαδική συμμετοχή και την διερευνητική μάθηση.

Η εργασία της Ε. Γρουσουζάκου και της Β. Νιάρου σχετικά με τους διαδραστικούς πίνακες παρουσιάστηκε το 4ο συνέδριο εκπαιδευτικών στη Σύρο. "Το σκεπτικό μας ήταν ότι το εκπαιδευτικό υλικό και λογισμικό που διαθέταμε από την Εκπαιδευτική Πύλη θα μπορούσε να εφαρμοστεί και να αξιοποιηθεί κατά τον καλύτερο τρόπο μέσα στην τάξη αν υπήρχε το κατάλληλο μέσο. Αυτό το μέσο είναι σίγουρα ο διαδραστικός πίνακας, ο οποίος μπορεί να γίνει ο πυρήνας της διδασκαλίας που προωθεί την ομαδική συμμετοχή και την διερευνητική μάθηση".

Ε.Ε.:Ποιο ήταν το «ζουμί» της εισήγησής σας; Πως την εξέλαβαν όσοι την παρακολούθησαν στο συνέδριο και τι αντίκτυπο είχε στη συνέχεια;

Ε.Γ.: Το «ζουμί» της εισήγησή μας ήταν ότι ο διαδραστικός πίνακας είναι το μέσο που μπορεί να προωθήσει την αξιοποίηση των ΤΠΕ στην Εκπαίδευση και να υποστηρίξει μέσα στην τάξη τις σύγχρονες μεθόδους διδασκαλίας και μάθησης που θέλουν το μαθητή να έχει ενεργητική συμμετοχή στο μάθημα μέσα από δραστηριότητες διερεύνησης, ανακάλυψης, έρευνας & πειραματισμού και διαθεματικής προσέγγισης, εργαζόμενος σε ομάδες, με το δάσκαλο βοηθό σ’ αυτήν την πορεία προς τη γνώση και όχι πάροχο της γνώσης.

Στόχος λοιπόν της διδασκαλίας είναι η δημιουργία κατάλληλου και πλούσιου περιβάλλοντος με το οποίο αλληλεπιδρά ο μαθητής για να φτάσει προς τη γνώση. Ο διαδραστικός πίνακας σε συνδυασμό με κατάλληλα σχεδιασμένο εκπαιδευτικό υλικό μπορεί να δημιουργήσει το περιβάλλον για μια τέτοιου είδους διδασκαλία.

Ταυτόχρονα o διαδραστικός πίνακας είναι ένα μέσο που δίνει τη δυνατότητα σε μαθητές με ειδικές ανάγκες όπως είναι οι οπτικοί, κιναισθητικοί μαθητές ή μαθητές με προβλήματα ακοής, όρασης ή άλλες μαθησιακές δυσκολίες να συμμετέχουν στο μάθημα περιορίζοντας σε πολύ μικρό βαθμό την ειδική μεταχείριση που χρειάζονται αυτοί οι μαθητές, ώστε να μπορούν να ακολουθήσουν το ρυθμό του μαθήματος. Επίσης η εισήγηση είχε ως στόχο την παρουσίαση συμπερασμάτων από τη χρήση των διαδραστικών πινάκων στις εκπαιδευτικές κοινότητες του Ηνωμένου Βασιλείου και των ΗΠΑ, ώστε να στηρίξει την πρόταση για τη χρήση τους και από την Ελληνική Εκπαιδευτική κοινότητα.

Η εισήγηση προκάλεσε το ενδιαφέρον όσων την παρακολούθησαν και το εκδήλωσαν με ερωτήσεις για τις δυνατότητες του διαδραστικού πίνακα και για τον ποιο τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στα σχολεία.

Ε.Ε.:Έχετε εργαστεί ως εκπαιδευτικός πληροφορικός στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Σε ποιο βαθμό μπορούν, κατά τη γνώμη σας, να χρησιμοποιηθούν οι διαδραστικοί πίνακες στις αίθουσες των ελληνικών Γυμνασίων και Λυκείων; Είναι δυνατή η οριστική αντικατάσταση του παραδοσιακού μαυροπίνακα από τους διαδραστικούς πίνακες;

Ε.Γ.: Πιστεύω ότι αυτή τη στιγμή είναι δυνατόν σε έναν μικρό βαθμό να χρησιμοποιηθούν διαδραστικοί πίνακες στις αίθουσες των Γυμνασίων και Λυκείων της χώρας. Είναι εφικτό όμως να αποκτήσει κάθε σχολείο τουλάχιστον έναν διαδραστικό πίνακα, ο οποίος θα τοποθετηθεί σε μια αίθουσα κοινής χρήσεως, δηλ. να χρησιμοποιείται από εκπαιδευτικούς όλων των ειδικοτήτων.
Αυτή η αίθουσα θα πρέπει να έχει ατομικό εξοπλισμό, για χρήση από τους μαθητές, ώστε να υπάρχει κοινή πρόσβαση στην ψηφιακή πληροφορία. Θα μπορούσε να γίνει εγκατάσταση σταθερών μονάδων Η/Υ, δηλ. δημιουργία ενός ακόμα εργαστηρίου πληροφορικής. Αν η πρόταση αυτή δεν εφικτή οικονομικά και προσθέτει έναν ακόμα πονοκέφαλο στο πρόβλημα της συντήρησης των σχολικών εργαστηρίων, υπάρχει και η λύση των φορητών Η/Υ ,έστω κάποιου αριθμού που τουλάχιστον θα καλύπτει τη δυνατότητα της συνεργασίας σε ομάδες.

Η οριστική αντικατάσταση του παραδοσιακού πίνακα από διαδραστικό πίνακα σε κάθε τάξη πιστεύω ότι θα αργήσει.
Αλλά ακόμα και με αυτήν την εκδοχή μιας αίθουσας με διαδραστικό πίνακα κοινής χρήσης οι μαθητές θα έχουν κάποιες ώρες εμπειρίας σύγχρονου τρόπου διδασκαλίας.

Ε.Ε.:Η χρήση των διαδραστικών πινάκων αρχίζει να αποτελεί αίτημα αρκετών εκπαιδευτικών. Οι εκπαιδευτικοί που δεν είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία είναι έτοιμοι να χρησιμοποιήσουν διαδραστικούς πίνακες ή απαιτείται η επιμόρφωσή τους;

Ε.Γ.: Είμαι γενικά υπέρμαχος της επιμόρφωσης των Εκπαιδευτικών. Αν και η λειτουργία του διαδραστικού πίνακα είναι σχετικά εύκολη, η επιμόρφωση θα μπορούσε να εμπλουτιστεί με το εκπαιδευτικό λογισμικό που έχει αναπτυχθεί για κάθε ειδικότητα Εκπαιδευτικών και πώς αυτό θα μπορούσε αυτό να παρουσιαστεί μέσα από το διαδραστικό πίνακα αλλά και με κατάλληλα σχεδιασμένες δραστηριότητες, όπως ακριβώς αυτές μπορούν να εφαρμοστούν μέσα στην τάξη. Μια παρόμοια προσπάθεια έγινε στην επιμόρφωση Β επιπέδου των Εκπαιδευτικών.

Ε.Ε.:Αν συγκρίνουμε το διαδραστικό πίνακα με την εγκατάσταση υπολογιστών σε κάθε θρανίο (όπως σε ένα εργαστήριο πληροφορικής) ή παροχή φορητού Η/Υ ανά μαθητή, ποια είναι τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα;

Ε.Γ.: Ως Εκπαιδευτικός θα προτιμούσα να κάνω μάθημα σε μια αίθουσα που διαθέτει διαδραστικό πίνακα και εγκατάσταση υπολογιστών σε κάθε θρανίο. Γιατί όσο και αν η μάθηση σύμφωνα με τις σύγχρονες μεθόδους μάθησης είναι ατομική διαδικασία και ο μαθητής φτάνει στη γνώση μέσα από δραστηριότητες έρευνας και πειραματισμού με το δάσκαλο βοηθό στην ανακάλυψη της γνώσης και όχι πάροχο της γνώσης, πιστεύω ότι ένα μεγάλο μέρος της διδασκαλίας πρέπει να είναι η επίδειξη. Αυτό επιτυγχάνεται κατά τον καλύτερο τρόπο με τον διαδραστικό πίνακα. Αντίθετα με τον έμπειρο επιστήμονα που του αρκεί μόνο το θέμα της έρευνάς του και θα ανακαλύψει μόνος του το δρόμο προς τη γνώση, ο μαθητής θα πρέπει να αντιληφθεί μέσω επίδειξης το περιβάλλον της γνώσης στο οποίο θέλει να εστιάσει ο δάσκαλος και στη συνέχεια μέσω μιας καλά σχεδιασμένης δραστηριότητας να δουλέψει μόνος του ή σε ομάδες και να φτάσει στο κρίσιμο συμπέρασμα και στη ζητούμενη γνώση.
Επίσης με πυρήνα της διδασκαλίας τον διαδραστικό πίνακα ο δάσκαλος καταφέρνει να έχει τον έλεγχο της τάξης και συγκεντρωμένη την προσοχή των παιδιών ακόμα και αυτών με ειδικές ανάγκες, πράγμα που δεν μπορεί να συμβεί την ώρα της ατομικής δουλειάς των παιδιών μπροστά στον υπολογιστή τους, όπως συμβαίνει στην περίπτωση με τους φορητούς Η/Υ. Τότε ο δάσκαλος σε ρεαλιστικές συνθήκες πρέπει να ασχοληθεί με κάθε μαθητή, με κάθε ομάδα και αυτό είναι χρονοβόρο και δύσκολο, και γίνεται ακόμα πιο δύσκολο αν υπάρχουν μαθητές με ειδικές ανάγκες.

Το πλεονέκτημα ωστόσο στη λύση με τους φορητούς ΗΥ είναι ότι είναι χαμηλότερο το κόστος απόκτησης όσο και συντήρησης. Αντίθετα στη λύση με τον διαδραστικό πίνακα και μονάδες ΗΥ σε κάθε θρανίο το κόστος είναι σίγουρα πολύ μεγάλο και ίσως μη ρεαλιστικό, ενώ η συντήρηση μιας τέτοιας δομής είναι σίγουρα ένας πονοκέφαλος, όταν το θέμα αυτό δεν έχει λυθεί με επιτυχία για το ένα ή δύο εργαστήρια πληροφορικής που υπάρχουν αυτή τη στιγμή στα Γυμνάσια και Λύκεια.

Ε.Ε.:Τι επίδραση αναμένεται να έχει η αξιοποίηση μέσων Πληροφορικής και Επικοινωνιών στη διάθεση και το ενδιαφέρον των μαθητών;

Ε.Γ.: Πιστεύω ότι η αξιοποίηση των μέσων Πληροφορικής και Επικοινωνιών στη διδασκαλία μπορεί να δώσει στο μάθημα το χαμένο κύρος του, να το εκσυγχρονίσει και να κερδίσει από την αρχή το ενδιαφέρον των μαθητών που είναι πλέον εξοικειωμένοι με την Τεχνολογία. Αλλά η διατήρηση του ενδιαφέροντος και της θετικής διάθεσης απαιτεί εκτός από τον εξοπλισμό και δύο ακόμα βασικά συστατικά: Εκπαιδευτικό λογισμικό και κατάλληλα σχεδιασμένες δραστηριότητες που θα βοηθήσουν τους μαθητές να κάνουν τη γνώση κατά κάποιον τρόπο ατομική τους υπόθεση.

Αλλιώς ο διαδραστικός πίνακας π.χ. κινδυνεύει να χρησιμοποιηθεί σαν τον παραδοσιακό πίνακα και οι μαθητές πολύ σύντομα θα χάσουν το ενδιαφέρον τους για ένα μέσο που με την κατάλληλη αξιοποίηση μπορεί να τους καλλιεργήσει όλα αυτά τα εποικοδομητικά συναισθήματα που ακολουθούν την προσπάθεια για έναν ευγενή στόχο όπως είναι η γνώση: επιμονή, υπομονή, συνεργασία, ευγενική άμιλλα, ικανοποίηση και πάνω απ’ όλα ενδιαφέρον.

Ε.Ε.:Εκτός από τους διαδραστικούς πίνακες, ποια άλλα είδη εξοπλισμού μπορούν να εκσυγχρονίσουν τη σχολική τάξη; Τι θα προτείνατε για το σχεδιασμό της τάξης του μέλλοντος;

Ε.Γ.: Την παραδοσιακή σχολική τάξη μπορεί σίγουρα να εκσυγχρονίσει νέος εξοπλισμός που θα περιλαμβάνει:

• Έναν διαδραστικό πίνακα ως πυρήνα της διδασκαλίας και της συνεργασίας των ομάδων.
  
• Ατομικό εξοπλισμό ώστε να υπάρχει πρόσβαση στο εκπαιδευτικό υλικό τόσο από τον Εκπαιδευτικό όσο και από τους μαθητές. Ο ατομικός εξοπλισμός αν όχι εγκαταστημένος σε κάθε θρανίο θα μπορούσε να είναι φορητός για να υπάρχει ευελιξία και ασύρματη συνδεσιμότητα κατά τη μετακίνηση. Αν το κόστος είναι απαγορευτικό θα ήταν χρήσιμο να υπάρχει έστω ένας αριθμός μονάδων ΗΥ που θα διευκόλυνε την ομαδική συνεργασία.
  
• Εξοπλισμός για χρήση πολυμέσων.με σκοπό τη δημιουργία εκπαιδευτικού υλικού.
  
• Υποδομές για γρήγορη διασύνδεση στο διαδίκτυο αλλά και ευρυζωνικότητα (αδιάλειπτη σύνδεση, υψηλή ταχύτητα με χαμηλό κόστος), η οποία θα δώσει τη δυνατότητα σε υπηρεσίες όπως η διανομή πολυμεσικού εκπαιδευτικού υλικού, δυνατότητες ασύγχρονης αλλά κυρίως σύγχρονης τηλεκπαίδευσης, ειδικότερα για τα απομακρυσμένα σχολεία συνεδρίες τηλεκπαίδευσης, παρακολούθηση μαθημάτων ειδικότητας και εκπαιδευτικών εκδηλώσεων, επικοινωνία σε πραγματικό χρόνο κτλ.

Ο παραπάνω εξοπλισμός πιστεύω ότι θα χαρακτηρίζει την τάξη του μέλλοντος.

Ε.Ε.:Υπάρχουν διάφορα είδη λογισμικού που μπορούν να αξιοποιηθούν στην εκπαίδευση (υπερμεσικές εφαρμογές, εργαλεία e-learning, συστήματα αυτό-αξιολόγησης, εργαλεία παρουσίασης και υποστήριξης του μαθήματος, κ.α.). Υπάρχουν διαθέσιμοι τίτλοι στην ελληνική αγορά; Πως μπορούν να αξιοποιηθούν σωστά στην εκπαιδευτική διαδικασία;

Ε.Γ.: Η ερώτηση αυτή μου δίνει την ευκαιρία να σας προτείνω την ιστοσελίδα της Εκπαιδευτικής Πύλης που φιλοξενεί Εκπαιδευτικό Λογισμικό

Στην ενότητα Προϊόντα Εκπαιδευτικού Λογισμικού (Υπ.Ε.Π.Θ./Π.Ι./Ε.Α.Ι.Τ.Υ.) θα βρείτε το εκπαιδευτικό λογισμικό που έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια των έργων ΟΔΥΣΣΕΑ (έργο ΕΠΕΑΕΚ/Β' ΚΠΣ) και ΠΛΕΙΑΔΕΣ (Κοινωνία της Πληροφορίας Γ΄ ΚΠΣ). Το λογισμικό αυτό περιλαμβάνει πολυεποπτικά εργαλεία μοντελοποίησης, ανοιχτά περιβάλλοντα πειραματισμού και διερευνητικής μάθησης, εικονικά εργαστήρια, διαδραστικά περιβάλλοντα προσομοίωσης κ.α. Κάποιοι πολύ γνωστοί τίτλοι είναι Ιστορικός Άτλαντας CENTENIA, Δ.Ε.Λ.Υ.Σ, Κύτταρο μια πόλη, Interactive Physics, Cabri, Ανακαλύπτω τις μηχανές,The Geometer's SKETCHPAD και πολλά άλλα. Το λογισμικό καλύπτει τα περισσότερα από τα μαθήματα που διδάσκονται στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση και αυτή τη στιγμή περιλαμβάνει γύρω στους 50 τίτλους.

Η ενότητα Εκπαιδευτικά Πακέτα ( Υπ.Ε.Π.Θ / Ε.Α.Ι.Τ.Υ ) περιλαμβάνει ως τώρα γύρω στους 35 τίτλους εκπαιδευτικών πακέτων που έχει προμηθευτεί το Υπ.Ε.Π.Θ από διάφορους ανάδοχους στο πλαίσιο της ενότητας ΝΗΡΗΙΔΕΣ του έργου ΠΛΕΙΑΔΕΣ. Με τον όρο «ολοκληρωμένα εκπαιδευτικά πακέτα» προσδιορίζεται εδώ ένας αριθμός εκπαιδευτικών σεναρίων για εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Οι δραστηριότητες αυτές έχουν αναπτυχθεί με τα εργαλεία-λογισμικά της προηγούμενης ενότητας και ακολουθούν τις σύγχρονες μεθόδους διδασκαλίες που οδηγούν τους μαθητές στη γνώση μέσω της διερεύνησης και του πειραματισμού συνεργαζόμενοι σε ομάδες με τον δάσκαλο οδηγό σε αυτήν την διαδικασία. Τέτοια Εκπαιδευτικά πακέτα είναι:Ταξίδι σ’ ένα δίκτυο, Αλγοριθμική και προγραμματισμός, Επεξεργασία Ιστορικών Πηγών, Πλανήτης Γη Β΄ και πολλά άλλα.
Θα ήθελα ειλικρινά να μπω σε μια τάξη που να διαθέτει τον κατάλληλο εξοπλισμό, δηλ. διαδραστικό πίνακα και να εφαρμόσω αυτά τα σενάρια. Είμαι σίγουρη ότι με σύμμαχο το ενδιαφέρον των παιδιών θα κατάφερνα να τα βλέπω να συνεργάζονται προκειμένου να βρουν τη λύση σε ένα πρόβλημα ενός καλά σχεδιασμένου σεναρίου, να πειραματίζονται, να επιμένουν, να αναδεικνύουν τις δεξιότητες και τα ταλέντα τους, να ικανοποιούνται και να χαίρονται όταν «ανακαλύπτουν» τη γνώση που με τον παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας δηλ, την απλή αναφορά ίσως θα πέρναγε δίπλα τους αδιάφορη.

Ε.Ε.:Τι δυνατότητες προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία πληροφορικής και επικοινωνιών στην εύρεση και σύνταξη εκπαιδευτικού υλικού ή στην προετοιμασία των εκπαιδευτικών;

Ε.Γ.: Η σύγχρονη τεχνολογία πληροφορικής προσφέρει και τον εξοπλισμό και το λογισμικό για την κατασκευή του εκπαιδευτικού υλικού. Ο εξοπλισμός είναι αυτός που απαιτείται για την κατασκευή μιας εφαρμογής πολυμέσων, ενώ υπάρχει πλέον και η υποδομή στα σχολεία για γρήγορη διασύνδεση στο διαδίκτυο και την εύρεση των πολυμεσικών στοιχείων εικόνων, βίντεο κ.α. που θα συνθέσουν πολυμεσικό εκπαιδευτικό υλικό.

Όσον αφορά το λογισμικό υπάρχει μια μεγάλη ποικιλία λογισμικού ελεύθερου και μη για κατασκευή πολυμεσικού εκπαιδευτικού υλικού. Επίσης υπάρχουν τα προϊόντα εκπαιδευτικού λογισμικού από τα έργα Οδύσσεια και Πλειάδες με τα οποία μπορούν να κατασκευαστούν δραστηριότητες, σενάρια, μικρόκοσμοι, σχέδια μαθημάτων με μεγάλο βαθμό διαδραστικότητας και αλληλεπιδραστικότητας. Επίσης υπάρχουν τα «ολοκληρωμένα εκπαιδευτικά πακέτα» με έτοιμα σενάρια για εκπαιδευτικές δραστηριότητες που έχουν αναπτυχθεί από το έργο Πλειάδες και πρόσφατα διατίθεται από την Εκπαιδευτική Πύλη.

Πιστεύω όμως ότι δεν είναι δυνατόν ο Εκπαιδευτικός για κάθε μια ενότητα που θέλει να διδάξει να κατασκευάζει και κάποια αντίστοιχη διαδραστική δραστηριότητα με κάποιο από τα προϊόντα εκπαιδευτικού λογισμικού. Μια ώρα διδασκαλίας βάσει ενός τέτοιου σεναρίου που να χρησιμοποιεί εκπαιδευτικό λογισμικό απαιτεί σίγουρα πολλές ώρες προετοιμασία. Θα μπορούσε ενδεχομένως να κατασκευάσει κάποιες από αυτές τις δραστηριότητες αλλά όχι όλες. Ευθύνη του Εκπαιδευτικού είναι να εφαρμόζει τις δραστηριότητες μέσα στην τάξη και όχι να τις κατασκευάζει. Εδώ είναι που χρειάζονται οι on-line κοινότητες των εκπαιδευτικών για επικοινωνία και συγκέντρωση υλικού. Όμως η καλύτερη λύση πιστεύω ότι είναι η ύπαρξη ενός επίσημου δικτυακού τόπου που να συγκεντρώνει εκπαιδευτικό υλικό από την εκπαιδευτική κοινότητα και να καλύπτει όλες τις ενότητες όλων των μαθημάτων. Αυτός ο δικτυακός τόπος υπάρχει και είναι η δικτυακή Εκπαιδευτική Πύλη
www.e-yliko.gr

Ε.Ε.:Τι ρόλο μπορούν να παίξουν οι on-line κοινότητες εκπαιδευτικών; Ποια είναι η κατάσταση σήμερα στη χώρα μας;

Ε.Γ.: Οι on-line κοινότητες εκπαιδευτικών δίνουν την ευκαιρία για επικοινωνία μεταξύ τους και ανταλλαγή απόψεων, προτάσεων, σκέψεων σε θέματα Εκπαίδευσης ή πολύ συγκεκριμένα στο περιεχόμενο μαθημάτων. Οι on-line κοινότητες μπορούν να συγκεντρώσουν εκπαιδευτικό υλικό, όπως η Ελληνική Πύλη Παιδείας www.eduportal.gr, άλλες είναι περισσότερο προσανατολισμένες στην ανταλλαγή απόψεων για εκπαιδευτικά θέματα www.edra.gr.

Πολλές κοινότητες έχουν μικρή διάρκεια ζωής γιατί δημιουργούνται στη διάρκεια κάποιων επιμορφωτικών προγραμμάτων και μετά εγκαταλείπονται.

Η Εκπαιδευτική Πύλη δεν διαθέτει on-line κοινότητες αυτή τη στιγμή αλλά σύντομα θα αναβαθμιστεί και θα έχει. Πιστεύω ότι είναι ο κατάλληλος δικτυακός τόπος για να φιλοξενεί on-line κοινότητες προσανατολισμένες σε θέματα που έχουν να κάνουν με εκπαιδευτικό υλικό και περιεχόμενο.

Γενικά ο ρόλος των on-line κοινοτήτων είναι πολύ χρήσιμος και ουσιώδης αφού η συνεργασία πάνω σε θέματα είτε γνωστικού αντικειμένου είτε συστήματος Εκπαίδευσης σίγουρα προωθεί τόσο τη γνώση όσο και την Εκπαίδευση.

"Στο θέμα του εκπαιδευτικού λογισμικού είναι πολύ σημαντικό βήμα η διάθεση των προϊόντων εκπαιδευτικού λογισμικού των έργων της Οδύσσειας και των Πλειάδων. Πρέπει να ενισχυθεί η προσπάθεια για παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού τόσο από Ευρωπαϊκά προγράμματα, όσο και από τους ίδιους τους Εκπαιδευτικούς. Για το λόγο αυτό πρέπει να δοθούν κίνητρα στους εκπαιδευτικούς π.χ. οικονομικά ή άλλα βραβεία μέσα από διαγωνισμούς, ώστε να δημιουργήσουν προτάσεις διδασκαλίας. Η Εκπαιδευτική Πύλη στη νέα της δυναμική μορφή μπορεί να συγκεντρώσει αυτό το Εκπαιδευτικό υλικό".

Ε.Ε.:Τι είναι το www.e-yliko.gr και τι ανάγκες εξυπηρετεί; Σε ποιους απευθύνεται και σε τι βαθμό το χρησιμοποιούν οι εκπαιδευτικοί;

Ε.Γ.: Η Εκπαιδευτική Πύλη www.e-yliko.gr είναι ο επίσημος δικτυακός τόπος του υπουργείου Παιδείας που παρέχει στην εκπαιδευτική κοινότητα εκπαιδευτικό υλικό και λογισμικό. Το εκπαιδευτικό υλικό που φιλοξενείται στην Εκπαιδευτική Πύλη διακρίνεται στις βασικές κατηγορίες: Προτάσεις διδασκαλίας σχεδιασμένες για τις ενότητες των σχολικών μαθημάτων, οι οποίες χρησιμοποιούν εκπαιδευτικό λογισμικό κυρίως τα προϊόντα της Οδύσσειας και των Πλειάδων και μπορούν να εισάγουν τις Νέες Τεχνολογίες στο μάθημα και να προωθήσουν τον διερευνητικό τρόπο μάθησης. Οι προτάσεις διδασκαλίας έχουν την έγκριση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. Ένας άλλος τύπος υλικού που υπάρχει στην Εκπαιδευτική Πύλη είναι το υποστηρικτικό υλικό. Πρόκειται για υλικό σε μορφή συμπιεσμένων αρχείων ή χρήσιμοι σύνδεσμοι (πάνω από 2000 περίπου για όλα τα μαθήματα) που θα βοηθήσουν τον εκπαιδευτικό να συνθέσει το δικό του σχέδιο μαθήματος.

Από το Μάιο του 2008 η Εκπαιδευτική Πύλη έχει αναβαθμιστεί και διαθέτει πλέον δυναμικές σελίδες. Οι εκπαιδευτικοί εισάγοντας τα στοιχεία λογαριασμού τους στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο μπορούν να καταχωρούν οι ίδιοι από τις ιστοσελίδες της Εκπαιδευτικής Πύλης τις προτάσεις διδασκαλίας που κατασκεύασαν, με στόχο να συγκεντρωθεί μια αξιόλογη συλλογή προτάσεων διδασκαλίας που να καλύπτει όλες τις ενότητες όλων των μαθημάτων. Οι προτάσεις διδασκαλίας που κατατίθενται με αυτόν τον τρόπο δεν εμφανίζονται αμέσως αλλά μένουν σε εκκρεμότητα μέχρι να ελεγχθούν από επιτροπή του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπου και εμφανίζονται αν εγκριθούν. Με τον τρόπο αυτό οι Προτάσεις Διδασκαλίας που έχουν αναρτηθεί στην Εκπαιδευτική Πύλη έχουν την έγκριση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

Επίσης η Εκπαιδευτική Πύλη παρέχει στους εκπαιδευτικούς εκπαιδευτικό λογισμικό δηλ. τα προϊόντα των έργων Οδύσσεια και Πλειάδες.

Στα άμεσα σχέδια της Εκπαιδευτικής Πύλης είναι η τεχνολογική αναβάθμιση με on-line κοινότητες, καλύτερη μηχανή αναζήτησης κ.α. αλλά και συγκέντρωση εκπαιδευτικού υλικού, ώστε να καλυφθούν με προτάσεις διδασκαλίας οι ενότητες όλων των μαθημάτων της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Η Εκπαιδευτική Πύλη απευθύνεται σε Εκπαιδευτικούς. Έχει μεγάλη επισκεψιμότητα (αρκετές χιλιάδες ανά μήνα). Βέβαια οι Εκπαιδευτικοί χρειάζονται παραπάνω ενθάρρυνση και πρέπει να τους δοθούν κίνητρα, ώστε να καταθέτουν προτάσεις διδασκαλίας. Όσο η Εκπαιδευτική Πύλη γεμίζει από εκπαιδευτικό υλικό τόσο οι Εκπαιδευτικοί θα βρίσκουν στην Εκπαιδευτική Πύλη την πρόταση διδασκαλίας που χρειάζονται, ώστε με μεγάλη οικονομία χρόνου να προετοιμάσουν για την επόμενη μέρα μια διδασκαλία σύμφωνη με τις σύγχρονες μεθόδους μάθησης και την αξιοποίηση των Νέων Τεχνολογιών.

Ε.Ε.:Ποιες δυσκολίες εμφανίζονται στην προσπάθεια ενσωμάτωσης των ΤΠΕ στην εκπαίδευση; Πως προτείνετε να ξεπεραστούν;

Ε.Γ.: Οι δυσκολίες στην προσπάθεια ενσωμάτωσης των ΤΠΕ στην Εκπαίδευση είναι πολλές: Αρχικά η έλλειψη επαρκούς εκπαιδευτικού υλικού που να καλύπτει όσο το δυνατόν περισσότερες ενότητες μαθημάτων, κατάλληλα σχεδιασμένου, ώστε να χρησιμοποιεί εκπαιδευτικό λογισμικό και να αξιοποιεί τις ΤΠΕ στη διδασκαλία. Έπειτα είναι και η έλλειψη επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών και σίγουρα ελλείψεις στην απόκτηση αλλά και τη συντήρηση του κατάλληλου εξοπλισμού στα σχολεία.
Οι δυσκολίες μπορούν να ξεπεραστούν.

Ως προς την παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού είναι πολύ χρήσιμα τα εκπαιδευτικά σενάρια που πρόσφατα αναρτήθηκαν στην Εκπαιδευτική Πύλη από το έργο των Πλειάδων. Θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν Ευρωπαϊκά προγράμματα για την παραγωγή επιπλέον εκπαιδευτικού υλικού και λογισμικού.

Επειδή όμως οι πλέον κατάλληλοι για να παράγουν εκπαιδευτικό υλικό είναι οι Εκπαιδευτικοί θα πρέπει να τους δοθούν κίνητρα, ώστε να κατασκευάσουν προτάσεις διδασκαλίας και στη συνέχεια μπορούν να τις καταθέσουν στην Εκπαιδευτική Πύλη.
Τα κίνητρα θα μπορούσαν να είναι οικονομικά π.χ. μια πρόταση διδασκαλίας που θα παίρνει έγκριση από το ΠΙ θα μπορούσε να έχει μια οικονομική απολαβή για τον εκπαιδευτικό. Επίσης θα μπορούσαν να δημιουργηθούν διαγωνισμοί και να βραβεύονται οι καλύτερες προτάσεις διδασκαλίας. Το κέρδος είναι ότι το υλικό που θα συγκεντρώνεται θα ανήκει πλέον σε όλη την εκπαιδευτική κοινότητα και θα μπορεί να εφαρμοστεί στην τάξη απαιτώντας το λιγότερο δυνατό χρόνο προετοιμασίας από τον εκπαιδευτικό.

Ως προς την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών θεωρώ ότι αυτή είναι απαραίτητη για όλους τους εκπαιδευτικούς. Θα πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο και πάνω σε συγκεκριμένα σενάρια, όπως αυτά μπορούν να εφαρμοστούν μέσα στην τάξη. Θεωρώ ότι ο εκπαιδευτικός έχει ευθύνη να εφαρμόζει τις δραστηριότητες μέσα στην τάξη και όχι να τις κατασκευάζει ανάλογα με το ενδιαφέρον του, το χρόνο του ή την εξοικείωσή του με τις Νέες Τεχνολογίες.

Ως προς τον εξοπλισμό των σχολείων πιστεύω ότι πρέπει να τεθεί ως προτεραιότητα να αποκτήσουν τουλάχιστον ένα διαδραστικό πίνακα (γεγονός που τουλάχιστον από θέμα κόστους είναι ρεαλιστικό), ώστε όλοι οι μαθητές να απολαύσουν κάποιες διδακτικές ώρες σύγχρονης διδασκαλίας με αξιοποίηση του εκπαιδευτικού λογισμικού και των Νέων Τεχνολογιών.

Ε.Ε.:Ποιοι κίνδυνοι υπάρχουν, κατά τη γνώμη σας, όσον αφορά την αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. στην εκπαίδευση; Πως μπορούν να αντιμετωπιστούν;

Ε.Γ.: Οι κίνδυνοι πιστεύω ότι προέρχονται από τη μη σωστή αξιοποίηση των ΤΠΕ στην Εκπαίδευση. Η σωστή αξιοποίηση των ΤΠΕ προϋποθέτει τα τρία βασικά συστατικά της επιτυχίας, δηλ. κατάλληλος εξοπλισμός με πυρήνα τον διαδραστικό πίνακα, κατάλληλα σχεδιασμένα εκπαιδευτικά σενάρια, συνεχής επιμόρφωση των εκπαιδευτικών πάνω στο νέο εκπαιδευτικό υλικό και στον τρόπο εφαρμογής του μέσα στην τάξη.

Αν κάποιο από τα τρία αυτά συστατικά λείπει τότε προκύπτουν κίνδυνοι. Π.χ. αν λείπει ο εξοπλισμός η εφαρμογή των δραστηριοτήτων είναι από προβληματική έως αδύνατη, αν λείπουν οι δραστηριότητες ο διαδραστικός πίνακας κινδυνεύει να χρησιμοποιείται σαν τον παραδοσιακό πίνακα, ενώ αν λείπει η επιμόρφωση πολύ λίγοι εκπαιδευτικοί θα αφιερώσουν το χρόνο που χρειάζεται για να πειραματιστούν πάνω στη νέα πρόταση για τον τρόπο διδασκαλίας.

Ακόμα όμως κι αν υπάρχουν τα τρία αυτά συστατικά η αξιοποίηση των ΤΠΕ μπορεί να προκαλέσει τη δυσαρέσκεια όσων εκπαιδευτικών δεν θέλουν να αλλάξουν τον παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας είτε επειδή πιστεύουν ότι εκπαίδευση είναι απλώς η μετάδοση γνώσεων από το δάσκαλο στο μαθητή και δεν χρειάζεται κάτι άλλο, είτε επειδή δεν θέλουν να διαθέσουν χρόνο για επιμόρφωση και μελέτη των νέων τάσεων, ίσως γιατί δεν μπορούν λόγω υποχρεώσεων, ίσως ακόμα γιατί απλώς δεν θέλουν να προσπαθήσουν παραπάνω.

Ο τρόπος αντιμετώπισης πιστεύω ότι είναι η ευαισθητοποίηση και η ενημέρωση της εκπαιδευτικής κοινότητας για τη μεγάλη σημασία της αξιοποίησης των ΤΠΕ στην Εκπαίδευση. Πιστεύω ότι όλοι οι εκπαιδευτικοί θα συμφωνήσουν στο τέλος ότι χρειαζόμαστε μια καλύτερη και σύγχρονη Παιδεία.

Ε.Ε.:Καθώς οι εκπαιδευτικοί φορείς εξοπλίζονται με μέσα πληροφορικής και επικοινωνιών, αυξάνουν οι ανάγκες τους σε τεχνική υποστήριξη. Πως αντιμετωπίζεται αυτό το πρόβλημα;

Ε.Γ.: Αυτή τη στιγμή το θέμα της τεχνικής υποστήριξης αντιμετωπίζεται για μεν θέματα δικτύων από το Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο για δε τα προβλήματα που προκύπτουν στο σχολικό εργαστήριο υπάρχουν τα κέντρα ΚΕ. ΠΛΗ.ΝΕ.Τ. Η λειτουργία όμως και των δύο είναι αυτή τη στιγμή προβληματική.

Το ΠΣΔ χρειάζεται ενίσχυση για να συνεχίσει το έργο του και να βελτιώσει τη δικτύωση των σχολικών μονάδων ως προς την ταχύτητα και την ευρυζωνικότητα και να αυξήσει και να αναβαθμίσει τις υπηρεσίες που προσφέρει. Είναι γνωστό ότι στην παρούσα κατάσταση υπάρχει πρόβλημα στη χρηματοδότηση του ΠΣΔ.

Όσο για την τεχνική υποστήριξη των σχολείων πιστεύω ότι πρέπει να ενισχυθούν τα κέντρα ΚΕΠΛΗΝΕΤ όχι μόνο με αποσπασμένους Εκπαιδευτικούς αλλά και με μόνιμο τεχνικό προσωπικό, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες για τεχνική υποστήριξη που προκύπτουν στα σχολεία.

Ε.Ε.:Μία σεβαστή μερίδα εκπαιδευτικών εκφράζει ανησυχίες και αντιρρήσεις όσον αφορά στον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης με ψηφιακά μέσα. Έχετε συναντήσει πολλές φορές τέτοια φαινόμενα τεχνοφοβίας; Πως τα αντιμετωπίζετε;

Ε.Γ.: Πιστεύω ότι όλοι οι Εκπαιδευτικοί συμφωνούν ότι πρέπει να γίνουν αλλαγές στην Παιδεία. Ο εκσυγχρονισμός με ψηφιακά μέσα σίγουρα φοβίζει όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με αυτά. Θεωρώ όμως ότι υπάρχει γενικά θετική διάθεση για αξιοποίηση και χρήση των νέων τεχνολογιών ακόμα και από τους εκπαιδευτικούς που έχουν δυσκολία σε αυτές.

Εγώ ως πληροφορικός έχω συναντήσει πολλούς συναδέλφους μου άλλων ειδικοτήτων που ενώ είχαν δυσκολία, ωστόσο είχαν ενδιαφέρον για τις ΤΠΕ και ζητούσαν τη βοήθειά μου είτε επειδή ήθελαν να μάθουν να πλοηγούνται στο διαδίκτυο, είτε επειδή ήθελαν να εξοικειωθούν με τη χρήση προγραμμάτων του Microsoft Office αλλά και άλλων προγραμμάτων, όπως επεξεργασίας πολυμεσικών στοιχείων κ.α., είτε ακόμα επειδή ήθελαν να μάθουν να χρησιμοποιούν το εκπαιδευτικό λογισμικό που στοιβάζεται αναξιοποίητο στα ντουλάπια των σχολικών εργαστηρίων.

Στις όποιες ανησυχίες και αντιρρήσεις στη χρήση των ΤΠΕ, τις οποίες σπάνια συναντώ εγώ απαντώ με το παράδειγμά μου αξιοποιώντας όπως μπορώ τις ΤΠΕ στο μάθημά μου και φυσικά είμαι πρόθυμη να βοηθήσω εάν μπορώ τους συναδέλφους μου σε θέματα νέων τεχνολογιών.

Θεωρώ όμως ότι πρέπει να δοθεί βαρύτητα στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών γιατί ο χρόνος που αφιερώνεται στις νέες μεθόδους διδασκαλίας που αξιοποιούν τις ΤΠΕ είναι επένδυση για μια καλύτερη Παιδεία.

Ε.Ε.:Συνολικά, σε ποιο βαθμό αξιοποιούνται οι σύγχρονες τεχνολογίες στη χώρα μας; Τι βήματα έχουν γίνει και τι χρειάζεται να περιμένουμε στο μέλλον;

Ε.Γ.: Θα χαρακτήριζα το βαθμό αξιοποίησης των Νέων Τεχνολογιών στην Ελληνική Εκπαίδευση σχετικά μικρό. Όμως έχουν γίνει βήματα και μπορούν να γίνουν ακόμα περισσότερα.

Έχουν βελτιωθεί οι υποδομές για γρήγορη διασύνδεση στο διαδίκτυο των σχολικών μονάδων τουλάχιστον για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Πρέπει να συνεχιστεί το έργο του ΠΣΔ και για την Πρωτοβάθμια και να δοθεί έμφαση στην ευρυζωνικότητα για επικοινωνία σε πραγματικό χρόνο κυρίως για απομακρυσμένα σχολεία.
Στο θέμα του εκπαιδευτικού λογισμικού είναι πολύ σημαντικό βήμα η διάθεση των προϊόντων εκπαιδευτικού λογισμικού των έργων της Οδύσσειας και των Πλειάδων. Πρέπει να ενισχυθεί η προσπάθεια για παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού τόσο από Ευρωπαϊκά προγράμματα, όσο και από τους ίδιους τους Εκπαιδευτικούς. Για το λόγο αυτό πρέπει να δοθούν κίνητρα στους εκπαιδευτικούς π.χ. οικονομικά ή άλλα βραβεία μέσα από διαγωνισμούς, ώστε να δημιουργήσουν προτάσεις διδασκαλίας. Η Εκπαιδευτική Πύλη στη νέα της δυναμική μορφή μπορεί να συγκεντρώσει αυτό το Εκπαιδευτικό υλικό.

Όσον αφορά την επιμόρφωση των Εκπαιδευτικών έγινε μια πρώτη καλή προσπάθεια με την επιμόρφωση Β επιπέδου των Εκπαιδευτικών πάνω στις Νέες Τεχνολογίες και στο Εκπαιδευτικό Λογισμικό. Αυτή η επιμόρφωση πρέπει να γίνεται κάθε χρόνο για όλους τους Εκπαιδευτικούς και πάνω σε συγκεκριμένα εκπαιδευτικά σενάρια που να μπορούν να εφαρμοστούν στην τάξη.
Ως προς τον εξοπλισμό, όλα τα σχολεία διαθέτουν σχολικά εργαστήρια. Πιστεύω και εύχομαι ότι τα σχολεία σύντομα θα αποκτήσουν τουλάχιστον ένα διαδραστικό πίνακα σε συνδυασμό με ατομικό εξοπλισμό σε μια τουλάχιστον αίθουσα κοινής χρήσεως.